شنبه, 04 اسفند 1397

هفته‌نامه شماره 549:  29بهمن1397

دکتر امیری‌مقدم در گفت‌وگو با پاسارگاد: 

معادن، آلاینده‌ها و آفتاب مستقیم زمینه‌ساز سرطان در سیرجان

 پاسارگاد

دکتر حسین امیری‌مقدم متخصص بیماری‌های داخلی زندگی صنعتی را یکی از عوامل بروز سرطان در افراد عنوان می‌کند و می‌گوید: مسلما زندگی مدرن ریز‌فاکتورهای زیادی برای ابتلا به سرطان ایجاد می‌کند؛ هم در زمینه در معرض عوامل سرطان‌زا قرار گرفتن مثل اشعه‌هایی که از موبایل ساطع می‌شود، اشعه مایکروویو، دستگاه‌های غذاپز مدرن و هم در زمینه مواد غذایی از جمله مواد حاوی آنتی‌اکسیدان‌ها، کنسروجات، غذاهای فریز شده و... از طرفی گوشت‌های مانده و یخی، سموم کشاورزی، کودهایی که به میوه‌ها و درختان برای افزایش محصول می‌دهند، دستکاری‌هایی که در ژنوم مواد کشاورزی می‌شود به خصوص برنج که الان یک مسئله بحث‌برانگیز شده است، همه این ها عواملی هستند که در وضعیت فعلی مورد اتهام هستند و زمینه‌ساز ابتلا به بیماری سرطان. وی اضافه می‌کند: استفاده از مواد آرایشی، کرم، رنگ‌های مو، استفاده از برخی داروها که به طور غیر‌مجاز استفاده می‌شوند هم می‌تواند به ایجاد زمینه ابتلا به سرطان دامن بزند. از او می‌پرسم آیا محدوده سنی در ابتلا به سرطان موثر است؟  طبیعتاً در سنین بالا ابتلای افراد به این بیماری بیشتر است چرا که ایجاد سرطان در واقع تغییر در ژنوم سلول است.

سرطان در واقع بافتی از بدن است که رشدش از کنترل خارج شده این خارج شدن از کنترل رشد گاهی اوقات در محل خودش است گاهی از محل خودش خارج شده و به بافت‌های دیگر هم سرایت می‌کند که ما می‌گوییم متاستاز می‌دهد یا ریشه می‌دواند. بنابراین با افزایش سن احتمال ابتلا فرد به بیماری سرطان هم می‌تواند بالاتر رود. امیری مقدم ادامه می‌دهد: تغییر در ژنتیک و وراثت سلول در بیماری سرطان ایجاد می‌شود و در اثر استفاده از مواد سرطان‌زا رشد این سلول افسار گسیخته و از کنترل خارج می‌شود. معمولاً دستکاری در ژنوم سلول نیاز به زمان دارد یعنی باید مرتب سلول در معرض مواد سرطان‌زا قرار گیرد تا شروع به رشد کند به همین دلیل سرطان معمولاً در سنین بالاتر در افراد بیشتر دیده می‌شود چرا که از نظر زمان‌بندی بدن فرصت بیشتری دارد که در معرض آن مواد قرار بگیرد و طبیعتا می‌توان گفت بیماری سرطان به سن وابسته است. وی به برخی از سرطان‌ها که در سنین پایین رخ می‌دهند اشاره می‌کند و می‌گوید: البته برخی سرطان‌ها هستند که در سنین پایین رخ می‌دهند. مثلاً در لنفوم؛ ALL در سنین کودکی اتفاق می‌افتد اما اکثر سرطان‌ها از همان قانون اول بالا رفتن سن پیروی می‌کنند. از او می‌پرسم چرا برخی از کودکان در سنین پایین به سرطان مبتلا می شوند؟ پاسخ می دهد: این این موارد معمولاً وابسته به عوامل وراثتی هستند. در حال حاضر پزشکان بر این امر تأکید دارند که بخش‌هایی از ژنوم سلول که دچار تغییر می‌شود و سلول‌های سرطانی را به وجود می‌آورد شناسایی کنند که به واسطه آن می‌توان از ابتلای افراد به سرطان در سنین پایین جلوگیری کرد. مثلاً در سرطان پستان روی قسمتی از کروموزوم که دچار تغییر می‌شود و سلول سرطانی را ایجاد می‌کند مانور داده می‌شود. در آینده هم روی این موضوع مانور بسیار بیشتری داده خواهد شد که این قسمت‌ها را که در حال تغییر هستند شناسایی و تغییرات را حذف کنند و در واقع از ایجاد سرطان در فرد جلوگیری به عمل بیاید. وی ادامه می‌دهد: نباید فراموش کرد که برخی از سرطان‌ها هستند که ریشه وراثتی دارند. این‌ها طبیعتاً در سنین پایین‌تر بروز می‌کنند. برخی از سرطان‌ها معمولاً زیر ۲۰ سال اتفاق می‌افتند. مثلا CLL نوعی سرطان خون است که در سنین بالا و ALL نوعی سرطان دیگر است که در سنین پایین رخ می‌هد. در سرطان‌های کُولون حدود ۸۰ یا ۹۰ درصد وراثت نقش دارد. مثلا اگر یک مورد بیماری کولون زیر ۲۰ سال در خانواده دیده شود تمام اعضای آن خانواده باید مرتب کولونوسکپی شوند چرا که نقش وراثت در این بیماری ۱۰۰ درصد است و به احتمال بسیار زیاد افراد این خانواده به سرطان مبتلا می‌شوند به همین دلیل بایستی مرتب کولونوسکوپی انجام شود که اگر موردی مشاهده شد بتواند از همان ابتدا پیشگیری کنند.

امیری‌مقدم آمار ابتلا به سرطان در شهرستان سیرجان را تقریباً در سطح بقیه نقاط کشور می‌داند و می‌گوید: در سیرجان مطالعات گسترده‌ای از نظر اپیدمیولوژی سرطان انجام نمی‌شود اما می‌توان برخی سرطان‌ها را به نقاط خاصی نسبت داد. مثلا بر فرض سرطان‌های مری کمربندی هستند که از شمال کشور شروع می شوند و از سمت افغانستان و ازبکستان خارج می‌شوند. این اطلاعات با مطالعات اپیدمیولوژی جهانی به دست آمده است. اما در سیرجان در این زمینه مطالعات آنچنانی انجام نشده است. ولی ناگفته نماند که ریز‌فاکتورهای زیادی هم وجود دارد که در شهرستان سیرجان می تواند زمینه‌ساز ابتلا به سرطان شود. آن‌ها به خاطر بحث معادن، آلاینده‌ها، آفتاب مستقیم  و... است که به نظرم شدت آن در سیرجان بالا است. این تصور در برخی از افراد وجود دارد که میزان کشندگی بیماری سرطان نسبت به سایر بیماری‌های خطرناک بالاتر است. امیری‌مقدم جلوگیری و درمان از این بیماری را امری ممکن می‌داند و می‌گوید: بر اساس پیشرفت‌هایی که بشر داشته است درمان این بیماری دور از ذهن نیست. معمولاً یک زمانی بیماری‌های عفونی سردسته بیماری‌هایی بود که مرگ و میر‌شان بالا بود اما الان به خاطر جلوگیری از این بیماری و شناخت میکروب‌ها آن را کنترل کرده‌اند.

 

سرطان‌ها به نوعی وابسته به زندگی‌های صنعتی، وجود آلاینده‌ها و مسایل نوین جامعه امروزی هستند مگر اینکه در زمینه شناخت ریشه‌های وراثتی این بیماری و عوامل ایجاد آن بتوان به پیشرفت‌هایی دست یافت و از ابتلا به این بیماری جلوگیری کرد اما در مورد کشنده بودن این بیماری‌ها باید گفت از همان اول سرطان جزو بیماری‌های لاعلاج محسوب می‌شد و در حال حاضر هم تغییراتی که در جهت درمان این نوع بیماری ایجاد شده است نسبت به سایر بیماری ها کافی نبوده است چرا که ماهیت این بیماری طوری است که علی‌رغم تغییرات زیاد نتوانسته است با پیشگیری‌هایی که انجام می‌شود کنار بیاید. با این حال بسیاری از سرطان‌ها مثل لنفوم، ملانوما و... قابل درمان هستند اما بعضی‌ها مثل سارکوما و سرطان‌های بافت همبند قابل درمان نیستند و پیشرفت‌های انجام شده برای آن‌ها کافی نیست و یا حتی سرطان‌های کبد در مراحل اولیه قابل درمان هستند اما با پیشرفت بیماری علم هم نمی‌تواند آن‌ها را درمان کند. لذا می‌توان گفت پیشرفت‌هایی که در زمینه پیشگیری و درمان سرطان ایجاد شده است به شدت خود بیماری رشد نکرده است. بنابراین همچنان می‌توان گفت بیماری سرطان میزان کشندگی بالایی دارد اما جای نگرانی نیست چرا که با پیشرفت علم می‌توان این مسئله را نیز حل کرد.