دوشنبه, 21 آبان 1397

هفته‌نامه شماره 536:  21 آبان 1397

گزارش پاسارگاد از مشکلات کمبود دارو در داروخانه‌ها

دردهایی که دوا ندارند

 بتول بلالی

«آقای دکتر یادتان هست گفتید بعدا بیام دارو بگیرم؟» کدام دارو؟ «وارفارین» باید صبر کنی می‌بینی که داروخانه شلوغ است. بیمار ناچارا گوشه‌ای می‌ایستد. مشتری دیگری درخواست قرص پلاویکس(داروی قلب) می‌کند؛ «نداریم». صدای یک مشتری بالا رفت. نگاه‌ها به یک سو چرخید. همه جا ساکت بود و فقط صدای مشتری می‌پیچید؛ «خدا لعنت‌تان کند اگر شیرخشک دارید و به بچه من نمی‌دهید. مگر می‌شود نباشد، دروغ می‌گویید خب بگویید گران‌تر می‌دهیم، قبول می‌کنم که گران بخرم» بعد از چند ثانیه‌ بگو‌مگو با عصبانیت لبخند می‌زند و با سرعت از داروخانه خارج می‌شود تا به داروخانه‌ای دیگر برود. 

افزایش قیمت دارو و نبود برخی داروها باعث نابسامانی در حوزه دارویی شده است. بررسی‌های پاسارگاد نشان می‌دهد عمده‌ترین کمبود برای داروهایی نظیر داروهای ضد صرع و تشنج، داروهای قلبی، داروهای اعصاب و روان، داروهای دیابت، برخی آنتی‌بیوتیک‌ها، ویتامین‌ها، داروهای چربی و داروهای بیماران خاص است.

 نابسامانی اوضاع دارویی در داروخانه‌ها

در فضای داروخانه‌ای در مرکز شهر، باید آنقدر بایستی تا متصدیان فروش دارو فرصت کنند، جوابت را بدهند. مشتریان از بالای سر هم سرک می‌کشند تا به قسمت نیم‌دایره بدون شیشه‌ی پیشخوان برسند. مشتری تقاضای قرص پلاویکس(داروی قلب) می‌کند و تنها یک خشاب 14 عددی به او داده می‌شود؛ «یک بسته کامل می‌خواهم» مسئول فروش می‌گوید، نداریم. مشتری دیگری «قرص فلوکونازول(درمان عفونت‌های قارچی) دارید؟» نه. «کجا می‌تونم پیدا کنم همه جا را زدم برای این قرص؟» نمی‌دونم، «چرا نیست؟» و جوابی که داده نمی‌شود. سپس می‌گوید: «یک بسته قرص سفکسیم بدهید از هیچی بهتره». زنی با دفترچه‌ی بیمه در دستش، روی صندلی نشسته است. 7-8 داروخانه شهر را برای گرفتن انسولین قلمی زیر پا گذاشته و حالا به این داروخانه آمده است. وقتی می‌پرسد این دارو را دارید، با ابروهای بالا انداخته‌ی متصدی فروش مواجه می‌شود.

داروخانه‌ی دکتر فتاحی‌زاده نسبتا خلوت است. زن میانسالی قرص وارفارین می‌خواهد و داروخانه ندارد. فروشنده می‌گوید: چند داروی مشابهی که تجویز شده قیمتش خیلی بالا است، بدهم؟ «چند شده؟» 243 هزار تومن به قیمت آزاد. مشتری آهسته می‌گوید: «قیمتش خیلی زیاده، می‌روم از داروخانه دوستم می‌گیرم شاید تخفیف داد».

از فروشنده داروخانه، می‌پرسم کدام داروها کم است؟«خیلی داروها، انسولین قلمی و برخی داروهای خارجی قلبی وجود ندارد. دکتر باید تشخیص بدهد دارویی جایگزین کند اما قیمت مشابه بالاتر است». 

فضای کوچک داروخانه دکتر برفه‌ای مرتب پر و خالی می‌شود. بیماری با صدای بلند می‌پرسد: «قرص دِپاکین(ضد تشنج و صرع) دارید؟» پزشک داروخانه به فروشنده تاکید می‌کند فقط 10 عدد قرص به بیمار بدهد».پزشک دلیل کم دادن قرص به بیمار را کمبود، وارداتی بودن ماده اولیه آن، بالا رفتن قیمت‌ها و عدم توزیع این دارو توسط شرکت‌ها می‌داند. دکتر برفه‌ای در توضیح بیش‌تر کمبود اقلام دارویی، لیست داروهای خریداری شده از شرکت‌های دارویی مختلف را نشان می‌دهد؛ «به تعداد کم و به صورت تک‌دانه‌ای دارو ارسال می‌کنند. مثلا شربت سودوافدرین(ضد احتقان) سه شیشه، واکسن آنفلوآنزا 15 عدد، قرص‌ لتیزین 15 عدد، شربت سیپروهپتادین یک شیشه، شربت پلارژین 6 شیشه، تازه برخی داروها مشابه هم ندارند. داروخانه‌ها برای گرفتن دارو باید التماس کنند». 

 خوردن داروی مشابه بهتر از نخوردن دارو است 

به گفته‌ی دکتر امین محمدی(داروساز) همه نوع دارو کم است. او شروع می‌کند به نام بردن و ادامه می‌دهد: «داروی جدید وارد نمی‌کنیم و ذخیره انبارمان را خالی می‌کنیم. مریض دارویش را با مشابه ایرانی متعادل می‌کند.» این پزشک داروساز تحریم، گرانی و مردم را باعث کمبود دارو می‌داند: «وزیر بهداشت اعلام کرده تا 6 ماه آینده به بحران دارو می‌خوریم، هرچه دارو می‌خواهید بخرید. این حرف دامن زده به مشکلات. از 3-4 ماه گذشته سهمیه برخی داروها کم شد. مردم برای خرید دارو حمله کردند». 

خانم دکتر زارعی(داروخانه رازی)اکثر مشکلات را به گردن وزیر بهداشت می‌اندازد؛ «دقیقا همه چیز از صحبت‌های وزیر شروع شد. اگر بگوییم کدام داروها باید یک صفحه کامل بنویسید. کمبود دارو به خاطر تحریم اقتصادی نیست بلکه به دلیل نپرداختن حساب داروخانه‌ها توسط بیمه‌ها است. الان داروهای پارکینسون(عصبی) اصلا نیست. هر روز مریض 3-4 عدد قرص می‌خورد و شرکت یک بسته 100 تایی به هر داروخانه‌ای می‌دهد. شما جای ما بودی این بسته را به چند مریض می‌دادی؟ جایگزینی هم برای این قرص نیست، قبلا مشابه ایرانی‌ این قرص بود اما الان نیست.» بیمار دست خالی برمی‌گردد؟ «تا دلت بخواهد.» داروی پرفنازین (داروی اعصاب) اصلا نیست. مادوپار(داروی اعصاب) جایگزین ایرانی دارد اما آن هم نیست ولی شربت سودوافدرین(گرفتگی و رفع احتقان) تولید ایرانی است، کم است ولی جایگزین دارد». 

 شرکت‌ها دارو ندارند 

به گفته‌ی مسئول فروش یک شرکت توزیع دارو در استان، بسیاری از شرکت‌های توزیعی، دارو ندارند و رو به ورشکستگی هستند چون اکثر مواد اولیه خارجی است. از طرفی شرکت‌های تولیدی می‌ترسند مواد اولیه گران‌تر شود، منتظرتغییر قیمت‌ها هستند. برخی داروهای شیمی‌درمانی اصلا نیست. محصولات شیمی‌درمانی باید نقدی خریداری شوند. برخی دارو را می‌خرند تا با نرخ بیش‌تری بفروشند. وی که نخواست نامش برده شود، گفت: «قبلا فاکتورها یک‌ساله بود ولی الان 45 روزه است و بیش‌تر از 60 روز فاکتور نداریم. داروخانه‌ها حاضر نیستند یک ماهه خرید کنند».

مسئول یکی دیگر از شرکت‌های توزیع دارو در استان با تاکید بر ذکر نشدن نامش گفت: کمبود دارو ملموس نیست؛ «دارو کم نیست اما مثل سابق دارو نداریم که در انبارها بماند. به اندازه نیاز دارو وارد و توزیع می‌شود. دارویی نبوده که قبلا داشته و الان نداشته باشیم.» 

 مشکل همه‌‌ی داروخانه‌ها نقدینگی است 

«دارو کم شده اما پیدا می‌شود. ما پول نداریم بخریم چون بیمه پول نمی‌ده. دارو سهمیه‌بندی شده، شرکت‌ها هم دارو کم می‌فروشند» این حرف تمام داروخانه‌دارهاست. برخی از آن‌ها معتقدند نه تنها تاخیر‌های طولانی‌مدت بیمه‌ها بلکه نطق وزیر بهداشت که گفته بود «با مشکل کمبود دارو مواجه هستیم و دارو‌های مورد نیازتان را بگیرید» کار دست داروخانه‌ها داد. همچنین معتقدند فشار روانی ناشی از کمبود، باعث هجوم مردم برای خرید دارو و انبار آن شده است. مردم برای هفتگی دارو می‌گرفتند حالا برای مصرف سالیانه دارو می‌گیرند.

داروخانه دکتر اطمینان که داروی بیماران خاص(ام‌اس، پیوندی، تالاسمی، کلیوی)  را تهیه می‌کند، مانند دیگر داروخانه‌ها با مشکل عدم نقدینگی مواجه است. بیماران خاص دست خالی از داروخانه برمی‌گردند یا مجبورند برای تهیه دارو به شهرهای دیگر بروند اما آن‌جا هم همین آش است و همین کاسه. 

به گفته‌ی دکتر رضا اطمینان هرچند غذا و دارو جزو تحریم‌ها نیست ولی به صورت غیر مستقیم تحریم می‌شویم مثلا شرکت‌های دارویی در تبادل پول به خارج از کشور با بانک‌ها مشکل دارند. وی از عدم همکاری بیمه‌ها مخصوصا بیمه تامین اجتماعی ناراحت است؛«اگر بیمه‌ها پول بدهند مشکلی از لحاظ تامین دارو چه انسولین، چه داروهای خاص و داروهای دیگر نداریم.» وی در جواب حرف وزیر بهداشت-با افزایش قیمت دلار، قیمت دارو افزایش نداشته‌- قیمت‌ها را مقایسه می‌کند؛ «قیمت‌ها روز‌به‌روز بالا می‌رود. شربت زینک‌سولفات(شربت تقویتی) سال گذشته 10-12 هزار تومان بود و به تدریج به 18-20 و 30 هزار تومان رسید و الان 82 هزار تومان شده است. این دارو خارجی و وابسته به ارز است. قبلا یکی، دو بار در سال قیمت‌ها عوض می‌شد ولی الان روزانه، هفتگی و ماهانه قیمت‌ها تغییر می‌کند. قیمت روی جلد دارو با قیمت فروش یکی نیست و معضلی برای داروخانه‌ها شده است ». 

 داروهای خاص را نمی‌توانیم بیاوریم 

همکاری نکردن شرکت‌های دارویی حتی در مورد داروهای خاص گلایه‌ دیگر دکتر اطمینان است؛ «شرکت‌ها داروهای خاص را هم با شرایط نقدی یا فرصت یکی، دو ماهه می‌دهند. 10 شرکت به ما دارو نمی‌دهند چون نقدی کار می‌کنند. در حالیکه داروخانه پول داروهای خاص را 8-7 ماه بعد از بیمه‌ها دریافت می‌کند. اکنون داروهای خاص را نمی‌توانیم بیاوریم. مثلا قرص سِل‌سِپت(داروی پیوند کلیه و کبد) هر کارتن بیش‌ از 8 میلیون تومان است و شرکت دارویی زیر 10 کارتن نمی‌دهد؛ برخی داروها هم یخچالی است و حجم زیادی دارند و نمی‌توانیم زیاد خریداری کنیم. هر قدر پول و سرمایه داشته باشی، جوابگو نیست. قرص سیتالوپرام(داروی اعصاب) فقط سه بسته‌ی 30 عددی دادند که فقط برای مصرف سه بیمار در ماه است.» بیماران چه می‌کنند؟ «هنوز مقداری دارو از قبل داریم».

 تقسیم دارو مدیریت می‌شود

«مشکل عمده داروخانه‌های شهر بدعهدی بیمه‌ها در پرداخت مطالبات داروخانه‌ها است» این را دکتر حیدر برفه‌ای نماینده‌ی داروسازان سیرجان عنوان کرد. وی فروش نقدی شرکت‌های توزیعی، انحصاری کردن توزیع داروها را از مشکلات بعدی داروخانه‌ها برشمرد. همچنین کاهش سود داروها دلیل دیگر کمبود داروها(مثلا انسولین قلمی) است؛ «فروش داروهای خارجی سبدی شده و باید همزمان چند قلم دارو با هم خریداری شود.» توزیع سهمیه‌ای و قطره‌چکانی عنوانی است که دکتر برفه‌ای به شرکت‌ها می‌دهد: «یک‌دانه‌، یک‌دانه دارو می‌دهند تا دارو در انبار بماند چون شرکت توزیعی هم نمی‌داند دارو را کی از دارو‌ساز دریافت می‌کند».

از نظر دکتر برفه‌ای گرانی دارو، قدرت خرید داروخانه را کم کرده است؛«بیماران خاصِ سیرجان را می‌شناسیم. تنها راهکار، مدیریت کردن تقسیم دارو در موقعیت کنونی است.» به گفته‌ی وی دارو نایاب نیست اما کمبود دارو هست؛ «البته بعضی داروها به دلیل عدم مدیریت شرکت‌ها در تولید، مقطعی کم می‌شود». 

دکتر ارجمند تاجِ‌الدینی دیگر نماینده داروسازان سیرجان عنوان کرد؛ «اکثر داروها موجود است و کمبود دارو محرز نیست. مشابه برخی داروها گران یا مثل داروی اصلی نیست و بیماران با مشکل مواجه می‌شوند». قیمت برخی داروها در داروخانه‌های شهر یکی نیست. او در‌این‌باره توضیح می‌دهد: «بر قیمت‌ داروها نظارت داریم. تفاوت قیمت داروها به دلیل افزایش 10- 5 درصدی نرخ جدید داروهاست.»وی اشاره‌ای به کمبود برخی داروهای بیمارستان‌ها دارد: «موجودی سرم کم است و شاید تا یک ماه آینده با کاهش مواجه شود. البته بیمارستان دکتر غرضی چون با تامین اجتماعی در ارتباط است مشکلات کم‌تری نسبت به بیمارستان امام‌رضا دارد.» افزایش قیمت دلار و بهم‌ریختگی اوضاع اقتصادی نکته‌ا‌ی است که دکتر ارجمند تاج‌الدینی بیان می‌کند؛ «برخی داروهای بیهوشی نیز کم است چون ماده اولیه خارجی است، تولید‌کننده‌ها مشکلاتی دارند».

دکتر حسن نصرالله‌پور معتقد است بیمارستان امام‌رضا(ع) اصلا با مشکل خاص دارویی مواجه نیست؛ «شرکت فردای روشن واسطه دارویی ماست و دارو را تهیه می‌کنیم. ممکن است برخی پزشکان بگویند دارو نیست اما با نظر کمیته علمی داروی مشابه را تجویز می‌کنیم». 

به گفته‌ی دکتر مهدی ابنا در بیمارستان دکتر غرضی فعلا دارو هست؛ «با بحران جدی دارو رو‌به‌رو نیستیم. فقط وسایل و تجهیزات گران‌قیمت برای عمل‌های تعویض مفصل و عمل‌های چاقی کمبود است که نوبت‌ این عمل‌ها را به تعویق انداختیم». 

 بعضی اقلام دارویی سهمیه‌بندی ‌شده‌اند

کارشناس غذا و دارو و نظارت بر امور دارویی دانشکده علوم‌پزشکی سیرجان هم نظر داروخانه‌دارها را دارد؛«دارو کمبود نیست. واردات و تولید یکسری داروها کم شده، از طرف سازمان غذا و دارو بعضی اقلام دارویی سهمیه‌بندی شده‌اند.»دکتر پریناز امیری‌مقدم معتقد است صبر کردن به خاطر معوقات بیمه‌ها، خرید دارو توسط داروخانه‌ها را سخت کرده است. وی در مورد کمبود انسولین قلمی برای بیماران دیابتی هم گفت: «چون تزریق آن راحت‌تر از بقیه انسولین‌ها است، تقاضا زیاد و انسولین قلمی کم است. بیماران می‌توانند از ویال انسولین(شیشه دارویی) استفاده کنند و با استفاده از سرنگ تزریق کنند». به توصیه امیری‌مقدم تنها راه‌حل بحران دارویی، مدیریت بیماران در خرید دارو است؛ «مردم باید بهم کمک کنند. نباید دارو زیاد بخرند تا دارو به بقیه بیماران هم برسد». 

 کمبود دارو مشکل کشوری است

دکتر عباس فخریان مدیر جدید غذا و داروی دانشکده پزشکی، کمبود دارو را مشکل کشوری و بحث نقدینگی را عامل مشکلات داروخانه‌های شهر دانست؛«ممکن است برخی داروهای خارجی کم و یا نباشد. برخی شرکت‌های دارویی نیز دنبال سودجویی هستند و دارو نمی‌فروشند. مثلا داروی پروپوفول(داروی بیهوشی اتاق عمل) کمبود و برای بیمارستان‌ها سهمیه‌بندی شده و ممکن است تمام شود. باید یک فکر کشوری برداشته شود. دست ما در این زمینه کوتاه است». وی سامانه 190 را آماده دریافت شکایات مردمی در زمینه‌های مختلف پزشکی اعلام کرد.

زنی گوشه داروخانه ایستاده و منتظر است داروخانه خلوت شود. به خیال اینکه سر دکتر هم خلوت‌تر شود، شاید دارویی را که گفته موجود نیست، به او بدهد. در حال خارج شدن از داروخانه صدای زنی در گوشم می‌پیچد، تو رو خدا یه دونه آمپول آنفلوآنزا بدین، زمستونا شدیدا سرما می‌خورم. اگر قایم کردین فقط یکی‌شو به من بدین.