پنج شنبه, 06 تیر 1398

هفته‌نامه شماره 563:  3 تیر 1398

50 کلاس عشایری در سیرجان با بخاری نفتی گرم می‌شود

خطر در کمین دانش‌آموزان عشایری

 زهرا خواجویی‌نژاد

دختر دوان دوان می‌‌آید داخل کلاس و روی صندلی می‌نشیند و دست‌هایش را برهم  می‌زند تا گرم شود. صورتی، قرمز، مشکی، سورمه‌ای رنگ کیف‌هایی‌ست که روی صندلی‌ها گذاشته شده‌اند، نه معلمی در کلاس است و نه دانش‌آموزی. فقط یک دختر کوچک روی یکی از صندلی‌ها نشسته و منتظر است تا معلم بیاید. می‌گوید زنگ تفریح است و بچه‌ها توی پارک دارند بازی می‌کنند اما من چون خیلی سردم شد داخل کلاس آمدم. 

کلاس سه در چهاری که بوی نم و گچ تازه می‌دهد، دخترک می‌گوید: «دارند کلاس‌مان را سفید می‌کنند.» می‌پرسم کلاس‌تان بخاری ندارد؟ با دست اشاره به بخاری نفتی خاموش که لوله‌اش کنار کلاس افتاده می‌کند: «بخاری‌مون اینه، اما چون دارن کلاس را درست می‌کنن فعلا بخاری خاموشه» چه‌کسی بخاری را خاموش و روشن می کنه؟«خانم معلم» بچه‌ها دست به بخاری  نمی‌گیرن؟ «نه می‌ترسیم». 

بخاری نفتی خیلی خطرناک است

کنار کلاس درست اتاق استراحت معلم است، در که می‌زنم خانم معلم در را باز می‌کند. روستای سنگ‌بهرام کجاست؟ «‌اینجا روستای چاه‌قلعه است از سیرجان تا اینجا 34 کیلومتر فاصله هست. هنوز باید 30 کیلومتر دیگر بروید تا به سنگ‌بهرام برسید.» شما ساکن اینجا هستید؟ «بله من معلم دبستان اینجا هستم. زنگ تفریح بچه‌ها بود داشتم صبحانه می‌خوردم.» اینجا بخاری نفتی دارید؟ «اینجا هنوز گاز نیومده و از بخاری نفتی استفاده می‌کنیم، الان داریم مدرسه را تعمیر می‌کنیم و فعلا وسیله گرمایشی نداریم. البته همه کلاس‌های درس در این منطقه بخاری نفتی دارند.» الان که بخاری ندارید سرد نیست؟ «‌کلاس خیلی سرد است، کلاس‌مان اول صبح ساعت 7:30 شروع می‌شود و آن موقع سردتر است.» چند تا شاگرد دارید؟ «‌من 20 تا شاگرد دارم که در دو کلاس می‌نشینند و من هر دو کلاس را اداره می‌کنم. در واقع 6 پایه را تدریس می‌کنم.» نگران بخاری نفتی نیستید؟ «‌بخاری نفتی خیلی خطرناک است. ممکن است برای بچه‌ها اتفاقی بیفتد. من خودم هر صبح بخاری را روشن می‌کنم و ظهر هم خودم خاموش می‌کنم. می‌ایستم بچه‌ها بیرون بروند تا خیالم راحت شود. اگر بخواهم بگویم بچه‌ها خودشان بخاری را خاموش یا روشن کنند ممکن است ایمنی را رعایت نکنند و منفجر شود و خیلی خطرناک است.» اینجا برق دارید؛«برق درست و حسابی نداریم، کلاس ما که برق نداشته و ما تازه داریم برق می‌کشیم. در این سال‌ها که معلم عشایری بودم برای دانش‌آموزانم حادثه‌ای به وجود نیامده و دعا می‌کند تا آخر خدمتم هم اتفاقی نیفتد». 

2596 کلاس در استان کرمان با علاالدین گرم می‌شوند

دو هفته پیش خبر آتش گرفتن بخاری نفتی مدرسه اسوه حسنه در زاهدان و فوت چهار دختر دانش‌آموز باعث تلخ شدن کام مردم کشور شد، چند روز پیش باز هم خبر رسید به دلیل آتش گرفتن یک بخاری نفتی در مدرسه دیگری در یکی از روستاهای سیستان‌وبلوچستان پاهای یکی از دانش‌آموزان سوختند. هفته گذشته خبر رسید که در سیرجان و بیخ گوش‌مان 65 مدرسه وجود دارد که با بخاری نفتی گرم می‌شوند. همچنین مدیرکل آموزش‌و‌پرورش استان کرمان گفته 2596 کلاس در استان کرمان هیچکدام از تجهیزات گرمایشی را ندارد و گرمای آن‌ها با علاالدین است.

 قرار گرفتن  بخاری‌نفتی کنار در ورودی خطرناک است

چاه قلعه را که ترک می‌کنیم صدای فریادهای سرخوشانه کودکان در پارک تمام فضای روستا را گرفته است. 35 کیلومتر که از چاه قلعه جلو می‌رویم به روستای سنگ‌بهرام می‌رسیم. دبستان روستا در انتهای خیابان اصلی قرار گرفته است. یک ساختمان قدیمی و فرسوده که بر روی دیوارش بنری نصب شده است و نوشته؛ «دبستان عشایری آیت‌الله بروجردی» دو نفر از دانش‌آموزان بیرون مدرسه ایستاده‌اند و به محض اینکه ما را می‌بینند به سمت‌مان می‌آیند و می‌پرسند از کجا آمدیم. وقتی می‌گوییم خبرنگار هستیم می‌دوند داخل سالن و معلم‌شان را صدا می‌زنند. وارد که می‌شویم راهرو قدیمی با دیوارهایی که گچ‌شان ریخته و کف‌شان موزاییک‌های قدیمی خودنمایی می‌کنند. دو کلاس و 22 نفر دانش‌آموز همه دارایی این مدرسه است. 12 نفر از بچه‌ها در پایه پیش، اول، دوم و سوم هستند و 8 نفرشان هم چهارم، پنجم و ششم در کلاس بعدی نشسته‌اند. «در روستای سنگ بهرام یک مدرسه عشایری و یک مدرسه عادی وجود دارد که به دلیل نبود گاز در منطقه مدارس مجبور به استفاده از بخاری نفتی هستند.» این‌ها را جهانشاهی یکی از معلمان مدرسه آیت‌الله بروجردی می‌گوید. او 28 سال معلم عشایری است و دو سال دیگر بازنشسته می‌شود. 

او می‌گوید اکثر مدارس عشایری با بخاری نفتی گرم می‌شوند؛ «‌در مدارسی که کار کردم الحمدالله تا الان اتفاقی نیفتاده است. ولی خیلی مشکل وجود دارد. الان من خودم صبح‌ها تا نباشم کسی نمی‌تواند بخاری را روشن کند و خودم حتما باید بیایم بخاری را روشن و خاموش کنم و واقعا خودم هم می‌ترسم.» او به جانمایی اشتباه بخاری در کلاس اشاره می‌کند؛ «‌بخاری گوشه کلاس کنار در ورودی کار گذاشته شده و در هم چوبی است اگر خدایی نکرده اتفاقی بیفته و در آتش بگیرد واقعا بچه‌ها از کجا باید بیرون بروند، برای همین زمستان‌ها کلا استرس دارم. اگر آن گوشه‌ی کلاس لوله‌اش را گذاشته بودند حتی اگر مشکلی هم پیش بیاید بچه‌ها سریع از کلاس خارج می‌شوند.» او با بیان اینکه هنوز بخاری کلاس بعدی‌مان را وصل نکردیم، گفت: «امسال یک بخاری نو به مدرسه اضافه شد آن را داخل این کلاس گذاشتیم و می‌خواهیم بخاری قدیمی را داخل آن کلاس بگذاریم، آن کلاس فعلا با چراغ علاالدین گرم می‌شود». 

 لطفا به گوش خیرین مدرسه‌ساز و مسئولان برسانید ما چقدر مشکل داریم

وارد کلاس درس بعدی می‌شویم، بچه‌ها به احترام بلند می‌شوند و در حالی که یکصدا صلوات می‌فرستند به ما خوش‌آمد می‌گویند. نیمکت و صندلی‌های فرسوده، دیوارهای خراب، شیشه‌های شکسته کلاس درس و چراغ علاالدینی که گوشه کلاس است نشان از محرومیت می‌دهد.  

معلم کلاس بعدی که پایه چهارم، پنجم و ششم ابتدایی را تدریس می‌کند، گفت: «شاید شنیدید چند روز پیش باز هم یک بچه تو مدرسه‌ای در سیستان به خاطر بخاری نفتی دچار آتش‌سوزی شده و پاهایش سوخته است. الان بزرگ‌ترین مشکل ما سرماست. پنجره‌های کلاس‌ها اکثر شکسته‌اند و از بیرون باد می‌آید. چند روز پیش موفق شدیم شیشه در ورودی را بگذاریم و دیگر بودجه‌مان به تعمیر شیشه کلاس‌ها نرسید.» چرا از کمک خیرین استفاده نمی‌کنید؟ «خیرین فقط مدرسه می‌سازند عوض اینکه به مدرسه‌ای برسند و امکانات تهیه کنند می‌آیند یک مدرسه دیگر با کیفیت پایین مثل همین می‌سازند. فکر می‌کنند خیر مدرسه‌ساز یعنی کسی که مدرسه بسازد. اگر راست می‌گویند بیایند به این مدارس عشایری برسند. البته توی همین مدرسه هم سال گذشته یک خیر پیدا شد و آمد پشت‌بامش را ایزوگام کرد. سال‌های قبل سقف‌ها آب می‌دادند اما امسال این مشکل حل شده است. این مدرسه قبل از انقلاب ساخته شده و تا امسال فقط یک کلاس بیشتر نداشت و این کلاس انباری بود که ما امسال چون تعداد دانش‌آموزان‌مان بیشتر شد مجبور شدیم دو کلاسه کنیم و انباری را تبدیل به کلاس کردیم.» از نظر او بچه‌های ابتدایی نیاز به این دارند در و پنجره کلاسِ درس شاداب و زیبا باشد. اگر دانش‌آموز از کلاس وارد می‌شود کلاس گرم و شاداب باشد درس گوش‌دادنش هم فرق می‌کند. نه کلاسی که بچه‌ها خودشون باید کلاس تمیز کنند، گردگیری کنند، و تمام سعی‌شان را می‌کنند که کلاس سرپا باشد. لطفا به گوش مردم و مسئولان برسانید ما چقدر مشکل داریم. نه اینکه فقط صفحه‌ای از روزنامه پر شود. اگر مردم بتوانند در حد وسع‌شان کمک کنند و این مدرسه از این حالت در بیاید من فکر می‌کنم خیلی از مشکلات مدارس عشایری حل می‌شود.» او باز هم تاکید می‌کند: «بزرگ‌ترین مشکل ما بخاری نفتی است، خودم اینقدر می‌ترسم که الان بخاری نفتی اینجا قرار بگیرد چون مسئولیتش با من است، بچه‌ها زمانی می‌خواهند از کنارش رد شوند چراغ شعله می‌گیرد مثلا یکی از بچه‌ها چادری است همین طور رد می‌شود چادرش می‌گیرد هر آنی امکان دارد اتفاقی بیفتد و بچه‌ای آتش بگیرد. بچه‌ها دبستانی کوچک و جنب و جوش زیادی دارند و باید خیلی مراقب‌شان بود.» وی افزود؛ «اکثر اوقات چراغ را گوشه کلاس می‌گذاریم اما روزهایی که سرد شود مثلا چند روز پیش که باران آمد چراغ را وسط کلاس بین بچه‌ها گذاشتیم تا همه گرم شوند.» چه کسی بخاری و چراغ را نفت می‌کند؛ «بعضی اوقات خودمان، گاهی هم دانش‌آموز.»  از نظر او همه مدارس این قسمت مشکل سیستم گرمایشی دارند چون این منطقه گازکشی نیست؛ «حالا مثلا مدرسه ما وضعش خوب است بخاری نفتی بزرگ دارد، اکثر کلاس‌های درس این منطقه با علاالدین گرم می‌شوند. حداقل بخاری‌های ما بزرگ هستند اگر کیفی هم بهشون گیر کند نمی‌افتد. اما به هرحال بخاری نفتی زنگ خطر است».

 50 مدرسه در سیرجان با بخاری نفتی گرم می‌شود

علیرضا اسلام‌پناه رییس آموزش عشایری گفت: «از سال 52 که طرح اسکان عشایر اجرا شده، خیلی از عشایر ثابت و یکجانشین شدند و مدارس‌شان هم به آموزش‌و‌پرورش واگذار نشد. یعنی الان روستا هستند اما مدرسه‌شان عشایری هستند.» از نظر او تبدیل مدارس روستایی به عشایری بعید است؛ «‌الان دیگر تقریبا مدارس ثابت هستند و نیازی به تغییر و تحول نیست. چه آموزش و پرورش به مدارس معلم بدهد و چه ما فرقی ندارد.» اسلام‌پناه با تاکید بر اینکه در حال حاضر 70 مدرسه ثابت و کوچ‌رو در سیرجان زیر نظر آموزش عشایری هستند، گفت؛ 14 تای آن کوچ‌رو و بقیه ثابت هستند. 

اینکه می‌گویید زیر نظر آموزش عشایری یا آموزش‌و‌پرورش بودن هیچ تاثیری ندارد، در گرفتن بودجه هم تاثیر ندارد؟ «مدارس عشایری تا چندسال پیش وضعیت‌شان بهتر بود. دفتری به نام آموزش عشایری در تهران داشتیم که بعضی وقت‌ها به موازات آموزش و‌پرورش امکاناتی می‌گرفت و برای ما می‌فرستاد. الان دیگر چند سال است که دفتر هم فعالیت‌هایش کمتر شده است، از یک طرف هم مدرسه اگر جز آموزش‌و‌پرورش باشد چون آن‌ها جمعیت زیادی را تحت پوشش دارند، در بعضی از مسایل مثل تجهیزات یا تعمیرات آن‌ها دست‌شان بازتر است و به نفع مدارس است که عادی باشند.» وی افزود: «از طرفی هم عشایری بودن این ضمانت را می‌دهد که مثلا در مدارس عشایری تا سه دانش‌آموز یک معلم داریم، ولی خیلی از مدارس عادی در تامین معلم مشکل دارند.» او می‌گوید: «ما حدود 700 تا دانش‌آموز ابتدایی و 500 تا دانش‌آموز متوسطه داریم که حدود 1200 نفری می‌شوند.»

او معتقد است؛ مدارس عشایری از نظر آموزشی مشکل خاصی ندارند چون معلم چندپایه هست، اتفاقا بعضا خوب است چون 5 تا دانش‌آموز یا 10 تا دانش‌آموز در یک مدرسه یک معلم با آن‌ها کار می‌کند و انگار معلم خصوصی محسوب می‌شود و مشکل خاصی در آموزش نداریم فقط به خاطر آمار کم جمعیتی‌مان و پایین بودن سرانه جمعیتی‌مان برای تعمیرات و تجهیزات مدارس معمولا با کمبود بودجه مواجه می‌شویم. چون سرانه‌هایی که تصویب می‌کنند بر اساس جمعیت دانش‌آموزی است و همیشه پیگیر این قضیه هستیم که سرانه را براساس جمعیت دانش‌آموزی نباید بدهند. باید براساس کلاس و فضای آموزشی بدهند. 5 دانش‌آموز یک کلاس درس را تشکیل می‌دهند که پشت‌بامش ایزوگام می‌خواهد، در این کلاس اگر 25 نفر هم باشند باز هم پشت‌بامش ایزروگام می‌خواهد. تنها مشکل ما اختصاص بودجه‌ای‌ست که از فرمانداری و شهرستان به مدارس عشایری داده شود.» بودجه‌تان را از فرمانداری می‌گیرید؟ «‌بله. دوسال است که از سوی کمیته برنامه‌ریزی شهرستان پیشنهاد و به دستگاه مربوطه  اعلام می‌شود و آموزش‌و‌پرورش می‌پردازد. بودجه ما از بودجه شهرستان تعریف می‌شود. مشکل‌مان فقط کمی بودجه است. سال گذشته برای تعمیرات حدود 9 میلیون تومان در نظر گرفتند که با آن دوتا مدرسه را هم نمی‌شود ایزوگام کرد.»

شما گفته بودید 65 مدرسه عشایری با بخاری نفتی گرم می‌شود، درست است؛ «‌این موضوع دیگر الان تا حدودی مرتفع شده است. واقعیت کار آن لحظه‌ای که با نگارستان مصاحبه کردیم 10 تا بخاری برقی سال گذشته تو مدرسه‌ها توزیع کرده بودیم، از اول سال هم که مرتب پیگیر بودیم پنج‌شنبه هفته پیش 15 بخار برقی سهمیه استانی برای‌مان فرستادند. با بخاری‌هایی که هفته پیش رسیدند 25 تا از مدارس‌مان تا یک هفته آینده مجهز به بخار برقی می‌شود و 50 تا کلاس دیگر باقی می‌مانند.» 

چرا از کمک خیرین استفاده نمی‌کنید؟«خیرین در حوزه آموزش عشایری وارد شدند حدود 12 مدرسه را آقای عباسلو ساخته است. اما در مورد تجهیزات نتوانستیم خیری پیدا کنیم که در تجهیزات به ما کمک کند. بافت مدارس عشایری هم اینجور است که گاهی همان بخاری برقی هم نمی‌توانیم بگذاریم چون مثلا منطقه برق ندارد یا وسیله گرمایشی دیگری برای جایگزینی نیست.» از این 50 مدرسه‌ای که از بخاری نفتی استفاده می‌کنند چه تعداد‌شان در روستای‌شان برق هست و می‌شود برای‌شان بخاری برقی خرید؟ « برای‌ حدود 30 مدرسه می‌توان  بخاری برقی تهیه کرد و حدود 20 مدرسه در جاهایی هستند که اصلا برق نیست.» 

 هیچ مدرسه عادی از بخاری نفتی استفاده نمی‌کند

رییس آموزش‌و‌پرورش سیرجان هم با تاکید به اینکه ما هیچ مدرسه عادی نداریم که از بخاری نفتی استفاده کند، گفت: «ما حتی در روستاها هم نداریم. فقط در مدارس عشایری داریم. آموزش‌و‌پرورش سال گذشته همه بخاری‌های نفتی را جمع کرد.»

 

سیستم گرمایشی مدارس‌مان بیشتر چه هستند؟ «یا شوفاژ هست یا لوله‌کشی گاز و بخاری گازی دارند و یک سری بخاری‌های برقی ایمن ویژه مدارس روستایی کوچک که با برق کار می‌کنند که بالا روی دیوار کار می‌شوند.»