چهارشنبه, 29 اسفند 1397

هفته‌نامه شماره 552:  20 اسفند 1397

انسان گرگ انسان است

 رضا مسلمی‌زاده

این روزها فیلترینگ اینستاگرام زمزمه‌ی رایج اهالی قدرت است و ارایه‌ی شواهد مفسده‌انگیزی آن چندان شهره‌ی عام و خاص که نیازی به تکرارش نیست. در این میان رفتار ددمنشانه امیر -جوان نورسته‌ی همشهری-با دخترکی بین کاربران شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شود. انتقام‌گیری وحشیانه یک زورمند از موجودی نحیف که خودش نیز با افتخار از آن تصویربردای می‌کند و در فضای مجازی به اشتراک می‌گذارد تا مردانگی خویش را به رخ فالوئرهایی بکشد که قبلا تحقیرشدن او را از سوی دخترک دیده‌اند. می‌توان با بستن اینستاگرام این واقعیت را از انظار پاک کرد و نادیده‌اش گرفت. احتمالا سنت‌گرایان عاصی از هجمه‌ی تکنولوژی معتقدند که ام‌المفاسد همین موبایل‌های کوفتی هستند و اگر اینستاگرام نبود، این ماجرا از ریشه اتفاق نمی‌افتاد. در نگاه اول حق با ایشان است. بستر این ناهنجاری شبکه‌های اجتماعی هستند که در هر لحظه‌اش رویدادی در حال اتفاق است که یک از هزاران آن هم به گوش کسی نمی‌رسد. اما اگر گمان می‌کنیم با فیلترینگ و یا برافتادن فضای مجازی می‌توان بر خوی وحشی و غیراخلاقی بشر فایق آمد، به بی‌راهه افتاده‌ایم. البته ما مدت‌هاست که عاجز از حل ریشه‌ای مسایل به ماله‌کشی مشغولیم. با فرستادن مشکلات به اعماق جامعه آتشفشانی را خوراک می‌رسانیم که در فورانی دیگر ما را غافلگیر می‌کند. امیر و دخترک بی‌پناه این ویدیوی اینستاگرامی قربانیان ناتوانی ما در حل ریشه‌ای مسایل هستند که روابط‌شان امروز ما را غافلگیر کرده است. اینستاگرام تنها محملی برای نمایش است و نه بیشتر.

اخلاق با منفعت آدمی در تضاد است و هنگامی که پای منافع  و ارضای امیال به میان می‌آید، انسان به گرگ انسان تبدیل می‌شود. انکار این گفته در نزد بعضی از اخلاق‌گرایان هیچ کمکی به درندگی انسان در لحظه‌ی تضاد منافع نکرده است. تاریخ سرشار از لحظاتی است که انسانی بر انسان دیگر چیره شده است و او را به گونه‌ای در رنج افکنده است که هیچ موجود زنده‌ای با همنوع و یا غیرهمنوع خویش نکرده است. انسان تنها موجودی است که دیگری را شکنجه می‌دهد و بخشی از استعداد و خلاقیت آدمی مصروف آفرینش روش‌های پیشرفته برای شکنجه شده است. 

انسان شکنجه‌گر مخوف‌ترین نمایش نوع انسان در طول تاریخ بوده است. هیچ تصویر و گفته‌ای دردمندتر از لحظاتی نیست که یک انسان همنوع خویش را شکنجه می‌کند. از همین روست که شکنجه ذاتا امری به شدت مذموم و غیراخلاقی است و در قوانین کشورهای جهان بر ممنوعیت آن تاکید شده است. بماند که این ممنوعیت قانونی قادر به جلوگیری از خوی «فراددمنشانه» آدمی نیست و هر روز خبری از شکنجه به گوش می‌رسد.

در این وانفسا، ویدیویی کوتاه از مذاکرات تهیه‌کنندگان قانون اساسی به دستم رسید که خلاصه‌ی آن چنین است: 

«آقای مشکینی: خوب بگیریم طرف رو دو تا سیلی هم بزنیم و اقرار کند.

آقای منتظری: در دنیا راه های دیگری هم برای گرفتن اقرار هست.

آقای بهشتی : یک سیلی زدن باب شود... کار به داغ و درفش هم می‌کشد.

 آقای منتظری: گناهکاری آزاد شود، بهتر از این است که بی‌گناهی شکنجه شود».

 

دغدغه‌ی به‌حق تدوینگران قانون اساسی چونان مشعلی درخشان باید برافراشته باقی بماند تا گرگ‌صفتی انسان کار دستش ندهد. اگر محکومیت شکنجه دوباره به خواستی همگانی تبدیل شود، دیگر لازم نیست گناه غفلت خویش را بر گردن اینستاگرامی بیاندازیم که امیر هم اقدام خویش را با افتخار در آن به نمایش می‌گذارد.