پنج شنبه, 01 فروردين 1398

هفته‌نامه شماره 552:  20 اسفند 1397

گفت‌و‌گو با عباس تقی‌زاده مشاور رسانه‌ای استاندار

رسانه دستگاه تبلیغاتی نیست

 گروه خبر

در ماه‌های اخیر مسئولان ارشد شهرستان از پاسخگو نبودن مدیران به نشریات گلایه کردند تا جایی که فرماندار سیرجان تمام مدیران را به پاسخگویی ترغیب کرد و به خبرنگاران گفت در صورتی مدیری پاسخگو نبود او را به من معرفی کنید، اما علیرغم همه این تاکیدات باز هم برخی از مدیران شهرستان علاقه‌ای به ارتباط با نشریات ندارند، پاسارگاد در گفت‌و‌گو با عباس تقی‌زاده دکتری علوم ارتباطات و مشاور رسانه‌ای استاندار به دلایل این موضوع پرداخت.

 مدیران پاسخگو چه نقشی در افزایش اعتمادعمومی دارند؟

پاسخگو بودن به رسانه‌ها شاخصی است برای مسئولیت‌پذیر بودن و شفافیت مدیران، از طرفی ارتباط و تعامل بین مدیران و رسانه‌هادر مجموع به توسعه کمک می‌کند و اعتماد عمومی را هم افزایش می‌دهد. برخی از مدیران نگاه‌شان به خبرنگار و رسانه نگاهی یک‌طرفه هست و توقع دارند آنچه را که آن‌ها می‌گویند رسانه‌ها منتشر کنند و می‌بینیم حتی هدف از برگزاری کنفرانس‌های خبری صرفا ارایه یک گزارش عملکرد است. یعنی بیشتر دیدگاه‌شان به رسانه‌ها اطلاع‌رسانی، اعلان و تبلیغات است.

 عدم‌پاسخگویی مدیران باعث شده مطالبه‌گری نشریات هم کاهش یابد.

 در کنار آن باید به این نکته هم توجه کنیم که یکی از کارکردهای اصلی همه‌ی رسانه‌ها نظارت است. این نظارت از طریق مطالبه‌گری و گزارش‌های تحقیقی به دست می‌آید. مطالبه‌گری‌ای که براساس قانون باشد نه تفسیر شخصی از قانون. برخی مسئولان از بعضی انواع مصاحبه مثل مصاحبه تلفنی واهمه دارند به این دلیل که ممکن است تشخیص هویت خبرنگار یا روزنامه‌نگار برای‌شان مشخص نباشد، در حالی که در مصاحبه‌ی تلفنی هم می‌توانند از طریق خانه مطبوعات یا ادارات ارشاد اسلامی و تشکل‌های صنفی و دفاتر رسانه‌ها هویت خبرنگار را استعلام کنند و با این کار منعی هم برای مصاحبه‌ی تلفنی وجود ندارد.

 اما انجام مصاحبه حضوری گاهی امکان‌پذیر نیست.

در مصاحبه ترجیح بر مصاحبه‌ی حضوری است.اما ‌امروزه به دلیل سرعت عمل و یا اینکه ما ممکن است اطلاعات جزیی راجع به یک موضوع داشته باشیم و بخواهیم از چند مسئول و چند مرجع اطلاعات‌مان را بگیریم و به صورت گزارش آماده کنیم، به سراغ مصاحبه‌ی تلفنی می‌رویم. ما در اطلاع‌رسانی باید سرعت داشته باشیم. چرا که سرعت کمک می‌کند که اطلاعات صحیح در کمترین زمان در اختیار مخاطب قرار بگیرد و جلوی انتشار اطلاعات نادرست و جعلی گرفته می‌شود. در بسیاری از موارد ما شاهد رواج شایعات و اخبار جعلی هستیم و امنیت روانی جامعه متناسب با اهمیت موضوع  دچار آسیب می‌شود به این دلیل است که ما سرعت عمل کافی در اطلاع‌رسانی نداریم و همین تاخیر در اطلاع‌رسانی فضا را برای مراجع‌ غیررسمی فراهم می‌کند که آن‌ها اقدام به انتشار اطلاعات نادرست می‌کنند و چون ما با تاخیر وارد فرآیند اطلاع‌رسانی می‌شویم حالت تدافعی پیدا می‌کند و مخاطب اعتمادش را از دست می‌دهد. در حالی که ما باید این آمادگی را داشته باشیم که در اولین فرصت اطلاع‌رسانی را انجام دهیم.

 شما به عنوان مشاور رسانه‌ای استاندار، در این مدت برای رفع این مشکل چه کاری کرده‌اید؟

‌دکتر فدایی استاندار کرمان روی این موضوع تاکید دارد و برای اینکه روند ارتباط دستگاه‌های اجرایی و مدیران با رسانه‌ها ارتقا پیدا کند دو نشست با خانه مطبوعات شمال و جنوب برگزار شده و تا این لحظه پیشنهاد خانه مطبوعات جنوب این بوده که هر دو هفته یک بار یکی از مدیران‌شان کنفرانس‌مطبوعاتی داشته باشد. در حال حاضر خانه مطبوعات شمال و جنوب در حال تدوین یک برنامه عملیاتی در این زمینه هستند؛ آیین‌نامه‌ای برای ارتباطات رسانه‌ای بین دستگاه‌های اجرایی و رسانه‌ها. در عین حال روابط‌عمومی استانداری به تازگی نامه‌ای به خانه مطبوعات شمال و جنوب ارسال کرده است و از آن‌ها خواسته است که دستگاه‌های فعال در ارتباط با رسانه‌ها را معرفی کنند. همچنین خواسته‌ایم دستگاه‌هایی که همکاری خوبی با نشریات ندارند و همکاری‌شان ضعیف هست را معرفی کنند.

 خبرنگاران هم در پاسخگو نبودن مدیران نقش دارند؟

 ‌بعضی از روابط‌عمومی‌ها هم  ارتباط بین مدیران و رسانه‌ها را تسهیل نمی‌کنند. در اینجا خود روابط‌عمومی‌ها هم باید نقش فعال‌تر و پویاتری داشته باشند. از طرفی بعضی رفتار مدیران هم ریشه در رفتار خبرنگاران و هم رفتار مسئولان دارد متاسفانه باید بپذیریم بخشی از روزنامه‌نگاران به شکل حرفه‌ای عمل نمی‌کنند و ممکن است از شغل روزنامه‌نگاری‌شان به عنوان یک اهرم فشار استفاده کنند. ما باید بین روزنامه‌نگاری تحقیقی و افشاگر تفاوت قایل شویم. در وهله اول رسانه و روزنامه‌نگارست که باید اعتماد مدیر و مسئولان را جلب کند. چون در یک فضای اعتماد‌زا مسئولی که قرار است با آن مصاحبه شود، اطلاعات را در اختیار خبرنگار قرار می‌دهد و طفره نمی‌رود. اگر فضا با اعتماد همراه نباشد، یا از مواجهه با مصاحبه پرهیز می‌کند یا اگر مصاحبه کند کلی‌گویی می‌کند. بازسازی اعتماد بین رسانه‌ها و مدیران با برگزاری جلسات هم‌اندیشی امکان‌پذیر است. این جلسات باید در یک فضای آرام انجام شود و اصلا هم در آن مصاحبه نشود. در عین حال در کشور ما باید فرهنگ‌سازی شود که مدیران باید پاسخگو باشند و رسانه نقش ناظر را دارد و بهترین نظارت‌کننده رسانه‌ها هستند. اگر رسانه‌ها نقش نظارتی‌شان را به خوبی انجام دهند، جلوی بسیاری از تصمیمات اشتباه، فسادها و... گرفته می‌شود و شاید این‌قدر نیاز به دستگاه‌های نظارتی نداشته باشیم ولی باید این را بپذیریم که هم این چرخه‌ی ارتباط بین رسانه، دستگاه‌ها و هم عملکرد دستگاه‌ها و رسانه‌ها هرکدام کامل نیست و زمان می‌برد.

 استقلال نشریات به دلیل گرانی کاغذ و مشکلات مالی مدتی‌ست کاهش یافته است، این موضوع هم می‌تواند موثر باشد؟

بعضی از رسانه‌ها هم با مشکلات مالی مواجه شدند و این باعث شده استقلال و عملکردشان گاهی دچار آسیب شود. رسانه باید استقلال داشته باشد و برای استقلال باید توان مالی داشته باشد. این‌ها مثل حلقه‌های به هم پیوسته هستند که هرچه رسانه استقلال مالی‌اش بیشتری داشته باشد، قطعا استقلال بهتری خواهد داشت. ‌در شرایط فعلی وظیفه سیستم دولتی‌ست که با توجه به گرانی کاغذ و مشکلاتی که وجود دارد به طور ویژه از مطبوعات حمایت کنند آن‌ها چشم بینای جامعه در کارهای اجرایی و مسئولان می‌توانند باشند. اگر مسئولان با رسانه‌ها مصاحبه کنند و اطلاعات در اختیارشان قرار دهند. مردم هم در جریان بسیاری از اطلاعات قرار می‌گیرند و اعتمادشان به سرمایه‌های اجتماعی بالا می‌رود اما وقتی مسئولان مصاحبه نکنند این مطبوعات نیستند که ضرر می‌کنند بلکه مدیران ضرر می‌کنند. چون دیدگاه‌ها و اخبار و اطلاعات‌شان منتشر نمی‌شود و در فضایی که اطلاعات کافی نباشد می‌تواند جریان‌های مخربی شکل بگیرد که در فضای جامعه باعث ناآرامی، نگرانی مردم در این اوضاع اقتصادی، سیاسی و اجتماعی مردم می‌شوند، در نتیجه خیلی مهم است که تعامل بین مسئولان و رسانه‌ها برقرار شود.

 در حال حاضر بسیاری از ادارت کانال خبری دارند و به همین دلیل رابطه‌‌ی زیادی با نشریات ندارند؟

ایرادی که وجود دارد بعضی از مدیران فکر می‌کنند همین که یک کانالی در فضای مجازی دارند آن‌ها را بی‌نیاز از ارتباط با رسانه می‌کند در حالی که هرکدام از این‌ها یک ویژگی خاص خودش را دارد مردم وقتی به کانال منتسب به یک دستگاه اجرایی ورود پیدا می‌کنند می‌دانند که این متعلق به یک دستگاه اجرایی است در نتیجه اخبار آن را با یک نگاه تبلیغی نگاه می‌کنند. ضرب‌المثلی داریم که می‌گوید هیچ بقالی نمی‌گوید ماست من ترش است و یک دستگاه اجرایی نمی‌آید اخباری را منتشر کند که خودش را زیر سوال ببرد یا عموما دوست دارند تصویری آرمانی منتشر کند در حالی که مطبوعات نقش ذاتی که دارند باعث می‌شوند که اخبار و اطلاعات و دیدگاه‌هایی که در رسانه‌ها منتشر می‌شود، باورپذیری آن‌ها برای مردم بیشتر  و اعتبار آن‌ها بیشتر می‌شود. درواقع ارتباط با رسانه‌ها کمک می‌کند که سطح دانش و اطلاعات عمومی در یک جامعه افزایش پیدا کند و این در مجموع به نفع همه‌ی ماست. دیگر فضای انبار کردن و ذخیره‌کردن اطلاعات و مصاحبه‌نکردن نیست. ما باید اطلاعات را مدیریت کنیم و آن‌ها را با سرعت، دقت و صحت در اختیار مخاطب قرار دهیم.

 بسیاری از مدیران نقدپذیر نیستند و در صورت نقد از نشریات شکایت می‌کنند؟

 

مسئولان نباید دیدگاه سلبی نسبت به حوزه رسانه و نشریات داشته باشند، ‌البته تجربه نشان داده خیلی از این نگرانی‌های رسانه‌ها در این خصوص پایه و اساسی ندارد و درواقع وقتی رسانه‌ها وارد میدان می‌شوند و در آن زمینه‌ها اطلاع‌رسانی می‌کنند. مردم خودشان تجزیه‌و‌تحلیل می‌کنند و اتفاق ناخوشایندی نمی‌افتد. مدیران باید با رسانه‌ها تعامل کنند و اصلا اجازه دهیم انتقاد کنند. آن‌ها باید از انتقاد سازنده‌شان استقبال کنند. اگر قرار باشد رسانه‌ها فقط از مدیران تعریف و تمجید کنند دیگر وظیفه‌ی خودشان را انجام ندادند. یادمان باشد رسانه دستگاه تبلیغاتی نیست. رسانه یک دستگاه مستقل است که ضمن اطلاع‌رسانی وظیفه نظارتی هم دارد و مسئولان باید کمک کنند رسانه مستقل باشد، و کار خودش را به خوبی انجام دهد.