گفت‌وگو با دکتر جهانگیر زارع متخصص قلب و عروق:
فشار خون را جدی بگیرید

 چهل‌دو درصد مرگ‌ومیرهای سیرجان به علت بیماری‌های قلبی عروقی است

 حسین اطمینان
از این بیماری به عنوان «قاتل خاموش» نام می‌برند و می‌گویند در ایران از هر پنج نفر یک نفر به آن مبتلاست. فشار خون علایم آشکاری ندارد و ورزش کردن و تغذیه مناسب بهترین راه برای پیشگری از این بیماری خطرناک هستند. اگر این بیماری کنترل نشود می‌تواند منجر به بیماری‌های جدی قلب و عروق شود. دکتر جهانگیر زارع متخصص قلب و عروق در گفت‌وگوی پیش رو این بیماری را تشریح می‌کند و توصیه‌های جدی برای کنترل و شناسایی این بیماری دارد.
 چرا به بیماری فشار خون «قاتل خاموش» می‌گویند؟
یک سری از بیماری‌ها هستند که علامت مشخصی ندارند. یعنی مثل این نیست که فرد پهلودرد داشته باشد و ما به بیماری کلیوی شک کنیم یا گوش درد داشته باشد. بیماری فشار خون در اکثر مواقع علایم ندارد و فرد خودش هم آگاهی به این بیماری ندارد و وقتی برای یک بیماری دیگر به پزشک مراجعه می‌کند و یا دستگاه فشار‌سنج جایی هست و فشار خونش را می‌گیرند، تازه متوجه این موضوع می‌شود. این بیماری آتش زیر خاکستر است که عوارض بلند‌مدتی را برای فرد ایجاد می‌کند. چه فرد ناآگاه باشد یا اینکه آگاه باشد و دنبال درمان نرود، در هر دو حالت می‌تواند زمینه‌ساز بسیاری از بیماری‌های عروقی شود. سکته‌های قلبی‏، نارسایی قلبی، بیماری‌های دریچه‌ی قلب، بیماری نارسایی کلیوی و... می‌تواند ناشی از یک فشار خون ساده‌ای باشد که تشخیص داده نشده یا تشخیص داده شده و به آن اهمیت داده نشده است.
 شما گفتید در خیلی از موارد علایم ندارد، علایم در بقیه موارد چگونه است؟
علایم این بیماری اختصاصی نیست. بیماری فشار خون یا بی‌علامت است یا علامت‌هایی مثل سردرد، سرگیجه مختصر و مبهم، حالت تهوع در حالت خیلی شدید، ضعف و بی‌حالی، سنگینی پشت چشم، گُرگرفتگی صورت و خون دماغ دارد. خون دماغ یک علامت خطرناک است که پزشکان هم باید این مورد را جدی بگیرند و فشار خون حتما گرفته شود.
 فشار خون در اثر چه چیزی به وجود می‌آید؟
علت شاید کلمه مناسبی برای فشار خون نباشد. فشار خون در 90 درصد مواقع علت ندارد. بهتر است بگوییم چه چیزی زمینه‌ساز فشار خون می‌شود. بی‌تحرکی و ورزش نکردن، عادت‌های غذایی بد مخصوصا مصرف نمک و همین طور استرس زمینه‌ساز این بیماری است. در غالب مواقع فشار خون یک زمینه ارثی دارد. وقتی برای افراد بیماری فشار خون تشخیص داده می‌شود ازشان سؤال کنید، اکثرا یکی از افراد فامیل درجه یک مبتلا به فشار خون است. یک سری موارد دیگر است که می‌توانند کمتر موثر باشند مثل بیماری‌های کلیوی، بعضی از داروها، مخصوصا مصرف بیش از حد مسکن‌ها، بیماری‌هایی مثل دیابت و کم‌کاری تیروئید و یک‌سری بیماری‌های غدد می‌تواند زمینه‌ساز باشد. بعضی از بیماری‌های عروقی مادرزادی هم در افراد جوان و خانم‌های حامله می‌تواند خودش را به شکل فشار خون نشان دهد. بهتر است علت را صحبت نکنیم و مسایل زمینه‌ساز را مطرح کنیم که عمدتا شامل کم‌تحرکی‏، عادت‌های غذایی نا‌مناسب و شیوه زندگی بد است. مصرف بیش از حد دود، (قلیان، سیگار و ...) می‌تواند علت‌های زمینه‌ساز باشد.
 ما تعریف خاصی از فشار خون نرمال داریم؟
سازمان بهداشت جهانی و انجمن جهانی فشار خون یک رنج را مشخص می‌کند که تا این عدد نرمال است. در گذشته برای افراد سنین مختلف و دسته‌های اجتماعی مختلف تفکیک قایل می‌شدند ولی الان طبق آخرین مقالاتی که چاپ می‌شود می‌گویند فشار خون طبیعی برای همه باید 12 روی 8 باشد. هر کدام از این دو عدد بالاتر برود لفظ فشار خون را به کار می‌برند.
 اگر پایین‌تر باشند باز هم فشار خون است؟
نه. پایین بودن فشار خون یک بیماری دیگر است. رنجی که به عنوان فشار خون حساب می‌شود باید 12 روی 8 باشد.
 فردی نمی‌داند فشار خون دارد چه باید بکند؟
بهتر است افراد دوره‌ای چکاپ فشار خون را انجام دهند. اینکه بگوییم از سن خاصی چکاپ انجام شود نه این موضوع درست نیست. تعریفی که قدیم در رابطه با بیماری‌های قلبی می‌شد این بود که افراد مسن در معرض خطر هستند. قطعا در افراد مسن بیماری‌های قلبی، عروقی و فشار خون بیشتر است ولی این‌جور نیست که ما در افراد جوان این‌ بیماری‌ها را نداشته باشیم. متاسفانه روز به روز سن بیماری‌های قلبی، عروقی و فشار خون در جامعه کمتر می‌شود. علت اصلی هم همان عللی بود که خدمت‌تان عرض کردم. فست‌فودها یک علت مهم هستند که زیاد مصرف می‌شود. رسانه‌های جمعی مثل صدا و سیما و نشریات هم مواد غذایی مضر را تبلیغ می‌کنند. چیپس و نوشابه‌ها که تبلیغات زیاد می‌شود. این موارد خوشمزه تهیه می‌شوند و جاذبه برای مصرف بیشتر دارند.
 چه کسانی بیشتر در معرض خطر مبتلا به بیماری فشار خون هستند؟
همان کسانی که گفتم عوامل زمینه‌ساز هستند. افرادی که چاق هستند، افرادی که ورزش نمی‌کنند، افرادی که زمینه ارثی فشار خون در خانواده‌شان است، افرادی که دیابت دارند، مصرف نمک زیادی دارند. افرادی که از غذاهای فست‌فود و فرآوری شده بیشتر مصرف می‌کنند. به غذاهای فرآوری شده و کنسروجات برای اینکه مدت زمان مصرف بالا برود نمک زیادی می‌زنند. مصرف چربی زیاد هم می‌تواند جزو این عوامل باشد.
 چه توصیه‌ای برای مردم دارید؟
عواملی مثل ارث را نمی‌توان کاری کرد. اگر واقعا بخواهم در دو جمله بگویم چکار باید کنیم، اول ورزش و تحرک است. تعریف ورزش حداقل پنج روز در هفته و حداقل نیم ساعت است. حالت قدم زدن هم ورزش نیست باید حالتی باشد که قلب به تلاطم بیفتد، دوم غذا. به دلیل رشد جمعیت مجبور هستیم غذا را از راه‌های ناسالم تهیه کنیم حتی این موضوع شامل میوه‌ها هم می‌شود. این موارد غیر ارگانیک تهیه می‌شوند و زمینه‌ساز بسیاری از بیماری‌ها هستند. وقتی تولید انبوه می‌شود، مواد شیمیایی،کود و سم زیاد استفاده می‌شود و همه اینها روی کیفیت غذا تاثیر می‌گذارد. با این شرایط بهتر است دنبال ورزش باشیم و نمک کم مصرف کنیم.
 اینکه می گویند از هر پنج نفر یک نفر مبتلا به بیماری فشار خون است، زنگ خطری را برای جامعه به صدا در نمی‌آورد و نباید مسئولان بهداشت کشور روی این موضوع بیشتر کار کنند؟
قطعا. ما دو سه مطلب در مورد جمعیت کشور داریم. یکی اینکه جمعیت به سمت مسن‌تر شدن می‌رود. قبلا تولید مثل زیاد بود و این افراد در حال عبور از مرز میانسالی هستند. عمر افراد هم بیشتر شده است و جامعه به سمت مسن‌تر شدن می‌رود. بیماری‌هایی مثل فشار خون و قلبی عروقی قطعا در افراد مسن بیشتر وجود دارد. موضوع بعد اینکه گفته می‌شود از هر پنج نفر یک نفر به بیماری فشار خون مبتلاست، آمار رسمی و دقیقی در این رابطه نداریم. اینها تخمین هستند. جامعه آماری ما در همه موارد خیلی دقیق نیست. تخمین زده می‌شود از هر پنج نفر یک نفر به این بیماری مبتلاست و این قطعا یک زنگ خطر بزرگ است. این آمار را برای دیابت هم داریم. این دو بیماری در اکثر موارد همراه هم هستند. این سال‌ها و سال‌های آینده سال‌های بیماری‌های غیرواگیر است. خدمات بهداشت درمانی و واکسیناسیونی که انجام شده بسیاری از بیماری‌های واگیردار را کنترل کرده ولی به علت شیوه زندگی و عادت‌های غذایی بد، بیماری‌های غیرواگیر به عنوان یک معضل حساب می‌شوند و صدر اینها بیماری‌های قلبی و عروقی است. در کل دنیا شایع‌ترین علت مرگ و میر بیماری‌های قلبی و عروقی است که فشار خون یکی از علت‌های اصلی و زمینه‌ساز بیماری‌های قلبی و عروقی است. یک مطالعه چند سال قبل با همکاران بهداشت درمان در سیرجان انجام دادیم. 42 درصد مرگ و میرهای شهر به علت بیماری‌های قلبی، عروقی بود. تصادفات و سرطان‌ها هم علت بعدی بودند. آمار بیماری فشار خون نیاز به برنامه‌ریزی منسجم دارد به نظر من یک زنگ خطر برای کل جامعه باید باشد و بهداشت و درمان تنها ارگان سیاست‌گذار نیست. الان هر جا از فشار خون مطلبی عنوان می‌شود از غذا هم نام برده می‌شود. هر جا از بیماری‌های قلبی، عروقی گفته می‌شود از رفتارها و هنجارهای بد مثل استرس، ورزش نکردن و... هم نام برده می‌شود. این زنگ خطر باید برای همه باشد نه برای بهداشت و درمان ولی مسئولان بهداشت درمان در انعکاس این مشکلات و برنامه‌ریزی وظیفه خطیرتری دارند.