درخواست رییس بهزیستی سیرجان از متقاضیان فرزند‌خواندگی
برای خدا کودکان سن بالاتر را هم انتخاب کنید

 هدی رضوانی
«در استان 900 خانواده واجد شرایط برای گرفتن فرزند اما 60 بچه‌ی قابل واگذاری داریم.» این را رییس اداره بهزیستی یک ماه پیش در نشست مطبوعاتی‌اش گفت. او در همان نشست گفته بود: «‌در حال‌حاضر مراکز ما پر از این بچه‌هاست... مدام به ما می‌گویند مراکز را کوچک و بچه‌ها را ترخیص کنید.» با توجه به این گفته‌های رییس بهزیستی، یعنی از یک طرف تعداد خانواده‌های واجد شرایط در نوبت گرفتن فرزند زیاد است و بچه قابل واگذاری کم و از طرف دیگر مراکز بهزیستی پر از بچه‌های بی‌سرپرست و بدسرپرست است.
بارها در نشریات با خبر پیدا شدن یک نوزاد روبرو شده‌ایم. کودکانی که بنا به هر دلیلی از سوی خانواده خود طرد شده و باید ادامه زندگی خود را در بهزیستی سپری کنند. این کودکان سال‌های عمر خود را در کنار دیگر بچه‌هایی که سرنوشت مشابه دارند، سپری می‌کنند. به امید آنکه خانواده‌ای از راه برسد و آن‌ها را به فرزندی قبول کند. از طرف دیگر خانواده‌هایی که به دلیل بچه‌دار نشدن تمایل دارند فرزندی را از بهزیستی به سرپرستی قبول کنند. این اقدام می‌تواند مسیر زندگی کودکی را تغییر دهد.
 متقاضی دریافت نوزاد بیشتر از تعداد نوزادان موجود است
مهتاب حسینی رییس بهزیستی سیرجان در خصوص واگذاری فرزند به خانواده‌های متقاضی می‌گوید: زمانی می‌توانیم فرزندی را به خانواده‌ای بدهیم که حکم دادستانی مبنی بر اینکه فرزندخواندگی برای کودک بلامانع است، صادر شده باشد. اگر هویت کودکی مشخص و پدر یا مادر داشته باشد امکان واگذاری فرزند وجود ندارد. اگر پدر و مادر و فامیل دوری داشته باشد که در آینده بتوانند سرپرستی او را قبول کنند به هیچ عنوان نمی‌تواند به خانواده دیگری واگذار شود. وی اضافه می‌کند: واگذاری فرزند یک پروسه زمان‌بر است. گاهی اوقات مردم از اینکه باید مدت طولانی در نوبت باشند، اظهار نارضایتی می‌کنند. متاسفانه این برداشت می‌شود که ما می‌خواهیم امروز و فردا کنیم و مردم را اذیت کنیم اما من از قول معاون اجتماعی سازمان بهزیستی استان می‌گویم که این کار زمان می‌برد. از طرفی اکثر خانواده‌های متقاضی بچه‌های بزرگ‌تر را نمی‌خواهند. مثلاً سال گذشته در استان کرمان ۶۰ نوزاد بی‌سرپرست داشتیم که قابل واگذاری بودند اما از آن طرف ۹۰۰ پرونده متقاضی برای فرزندخواندگی داشتیم. حسینی در خصوص طولانی شدن نوبت دریافت فرزند اضافه می‌کند: بچه‌هایی که دارای هویت و شناسنامه باشند ممکن است در آینده کسی پیدا شود و ادعا کند که فرزندش را می‌خواهد و اگر این فرزند به خانواده‌ای سپرده شود هم برای آن بچه مشکلات عاطفی ایجاد می‌شود، هم برای خانواده اصلی‌اش و هم برای خانواده‌ای که او را به فرزندی قبول کرده‌اند. رییس بهزیستی سیرجان با اشاره به ارجاع نوزادان بی‌سرپرست به مرکز استان اضافه می‌کند: در شهرستان نمی‌توانیم نوزادان را نگهداری کنیم. بچه‌هایی که در مراکز سیرجان داریم معمولا بالای ۶ سال هستند و خانواده‌ها راغب نیستند آن‌ها را به فرزندی قبول کنند. بیشتر دنبال فرزند نوزاد هستند. گاهی اوقات هم بچه‌های بالای 6 سال پدر و مادر خودشان را به صورت کامل می‌شناسند و اگر او را به فرزندخواندگی بدهیم دچار دوگانگی شخصیتی می شود.
 خانواده هایی که مشکل دارند، اقدام به پذیرش فرزند نکنند
حسینی از طرحی به عنوان امین موقت نام می‌برد و عنوان می‌کند: بهزیستی یک طرح برای این بچه‌ها دارد به عنوان امین موقت. بر اساس این طرح خانواده‌ای که شرایط و صلاحیت مورد نظر را داشته باشد از سوی بهزیستی انتخاب می‌شود و تا زمانی که بچه به سن قانونی برسد و یا پدر و مادرش شرایط نگهداری او را پیدا کنند از این بچه به صورت موقت و با حکم دادستانی نگهداری می‌کند و می‌تواند حامی این بچه باشد. در واقع بهزیستی با این کار قصد دارد زمینه پرورش فرزندان خود در داخل خانواده‌ها را فراهم کند. هم بر اساس اعتقادات اسلامی و هم بر طبق نظر روانشناسان یک کودک در محیط خانواده شرایط رشد روانی، عاطفی و احساس امنیت بهتری دارد. وی ادامه می‌دهد: اولویت اصلی بهزیستی کشور پرورش این بچه‌ها داخل خانواده‌هاست اما متاسفانه طرح امین موقت زیاد اطلاع‌رسانی نشده و مردم کمتر از آن اطلاع دارند. اگر خانواده‌ای شرایطش را دارد این طرح فرصت خوبی برای حمایت از این بچه‌هاست. حسینی به شرایطی از قبیل سن، تحصیلات و شرایط اقتصادی والدین برای فرزندخواندگی اشاره می‌کند و می‌گوید: در بحث فرزندخواندگی زوجی که متقاضی دریافت کودک هستند باید شرایط اولیه را داشته باشند. بهزیستی هم حق خودش می‌داند که برود و شرایط بچه را داخل خانواده ببیند و مطمئن باشد بچه مورد سوء‌استفاده و غفلت واقع نمی‌شود. تامین یک زندگی خوب برای فرزندان بهزیستی که به فرزندخواندگی سپرده می‌شوند، یکی از شرایط اصلی بهزیستی است. وظیفه بهزیستی فرزنددارکردن خانواده‌هایی که بچه ندارند نیست، بلکه وظیفه آن تامین آینده و امنیت عاطفی، اجتماعی و جسمی بچه‌هایی است که تحت پوشش دارد. لذا هر چه شرایط خانواده‌ای بهتر باشد برای ما اولویت بیشتری دارد. قبل از واگذاری فرزند، از زوجین مصاحبه روانشناسی به عمل می‌آید که مشکلی نداشته باشند. همچنین تفاهم و استحکام خانواده مورد بررسی قرار می‌گیرد که فرزند در آن خانه امنیت داشته باشد. وقتی زوجی با خودشان مشکل داشته باشند نمی‌توانند امنیت فرزندی را که به فرزندخواندگی می‌پذیرند تامین کنند. برای ما مهم است که رابطه زوجین با هم خوب باشد. توصیه می‌کنم به هیچ وجه برای رفع مشکل خانوادگی هیچ زوجی اقدام به قبول سرپرستی بچه‌ای نکنند چرا که در صورت بروز مشکل، اولین فردی که در این شرایط ضربه می‌خورد کودکی است که به سرپرستی گرفته شده است.
 چرا نوزادان بی‌سرپرست در سیرجان نگهداری نمی‌شوند؟
«نه تنها سیرجان که در کل کشور شیرخوارگاه‌ها دولتی و در مراکز استان اداره می‌شوند. اگر مرکزی در سیرجان وجود داشت فرایند فرزندخواندگی و انتخاب خانواده‌ها خیلی راحت انجام می‌شد اما بر طبق قانون باید پرونده افراد متقاضی را بر اساس نوبت به کرمان ارجاع بدهیم تا پس از بررسی و مصاحبه‌های روانشناسی و تایید خانواده، نوزاد به آن‌ها داده شود.» ممکن است به خانواده سیرجانی که متقاضی دریافت فرزند هستند بچه‌ای از شهرهای بم یا جیرفت داده شود؟ پاسخ می‌دهد: بله. در مرکز کرمان نوزادان تمام شهرهای استان نگهداری می‌شوند و این امکان وجود دارد. ما وقتی بچه‌های مرکز خودمان را به کرمان می‌فرستیم دیگر خودمان هم متوجه نمی‌شویم که به چه خانواده‌ای داده می‌شوند. ممکن است آن را به یک خانواده بمی بدهند یا حتی یک خانواده سیرجانی. به ما هم نمی‌گویند چون کاملا محرمانه است. رییس بهزیستی سیرجان در پاسخ به این سوال که اگر این نوزادان در کرمان بزرگ شوند و کسی آن‌ها را به فرزندخواندگی قبول نکند آیا پس از گذشت چند سال آن‌ها را به شهر خودشان ارجاع می‌دهند؟ می‌گوید: نوزادان خیلی راحت‌تر هویت‌شان شناسایی می‌شود و چون خانواده‌های متقاضی بیشتر دنبال فرزند نوزاد هستند اکثر آن‌ها به فرزندخواندگی گرفته می‌شوند اما اگر نوزادی بر حسب مورد در بهزیستی کرمان بزرگ شود در صورتی که خانواده‌ای در سیرجان یا هر شهر دیگر داشته باشد، به آن شهر ارجاع داده می‌شود. در غیر این صورت در همان مرکز کرمان می‌ماند. حسینی در خصوص سهمیه واگذاری نوزاد به خانواده‌های متقاضی در سیرجان می‌گوید: سالانه در نهایت ۸ سهمیه به ما داده می‌شود که پرونده‌های‌شان را به کرمان می‌فرستیم. در حال حاضر به دنبال این هستیم که خانواده‌ها را راضی کنیم که بچه‌های سنین بالاتر را هم ببرند. وقتی سن والدین بالا باشد و به دنبال نوزاد باشند تفاوت سنی آن‌ها با نوزاد بیشتر می‌شود ولی اگر مثلاً یک بچه ۶ ساله را به سرپرستی قبول کنند هم تفاوت سنی آن‌ها کمتر است و هم اینکه یک سری مراقبت‌ها که بچه به شش سالگی برسد را پشت سر گذاشته‌اند. وی اضافه می‌کند: مثلا پارسال یک بچه چهار ساله در سیرجان داشتیم که خانواده‌ای او را به سرپرستی قبول کردند. امیدواریم کم‌کم این مورد جا بیفتد. در واقع ارتباط صحیحی که بین بچه و خانواده جدید شکل می‌گیرد بسیار مهم است وگرنه ممکن است یک نوزاد را هم به سرپرستی قبول کنند ولی بچه در سن ده، دوازده سالگی نتواند ارتباط خوبی با آن‌ها بگیرد.
 طولانی شدن نوبت دریافت فرزند، فرصتی برای تامل متقاضی
از حسینی می‌پرسم یک خانواده متقاضی برای دریافت فرزند نوزاد چقدر باید در نوبت بماند؟ پاسخ می‌دهد: معمولا حدود ۳ سال طول می‌کشد که یک خانواده برای دریافت فرزند در نوبت بماند. وی به مزیت‌های این انتظار هم اشاره می‌کند و می‌گوید: در این بازه زمانی ممکن است خانواده متقاضی خودشان بچه‌دار شوند یا ممکن است تصمیم بگیرند به جای فرزند نوزاد بچه سن بالاتر بگیرند و حتی در مواردی ممکن است پشیمان شوند. یکی از خوبی‌هایی که خانواده‌ها سه سال در نوبت تحویل نوزاد می‌مانند این است که متوجه شویم آیا تصمیم خانواده متقاضی قطعی است؟ گاهی تصمیم‌های احساسی گرفته می‌شود و خانواده اقدام می‌کنند اما ممکن است پس از تحویل بچه پشیمان شوند. رییس بهزیستی سیرجان در خصوص واگذاری بچه‌های غیر‌نوزاد به خانواده‌ها می‌گوید: از بچه‌های غیر‌نوزاد مرکز سیرجان شاید یکی دو نفر را در سال به فرزندی قبول می‌کنند. خیلی از این بچه‌ها شرایط فرزندخواندگی را ندارند و هویت خانوادگی آن‌ها مشخص است لذا نمی‌توانیم آن‌ها را واگذار کنیم. از او می‌پرسم آیا در طی سال‌های کاری شما موردی بوده که بچه‌ای را به فرزندی قبول کنند و آن را به مرکز برگردانند؟ پاسخ می‌دهد: بله. یک مورد به دلیل اینکه بعدا متوجه شدند بچه معلولیت دارد و یک مورد هم به این دلیل که زوجین از هم جدا شدند و نمی‌توانستند بچه را نگه دارند. این بچه در آینده نمی‌تواند به هیچ کس دیگری اعتماد کند چون در سنی هستند که شخصیت آن‌ها در حال شکل‌گیری است و بچه اگر دچار لطمه روحی شود این لحظه‌ها جبران‌ناپذیر هستند.
حسینی در پاسخ به این سوال که در طول سال چند نوزاد بلاتکلیف در سیرجان پیدا می‌شود؟ می‌گوید: حدود ۱۰ نوزاد در سال در سطح شهر رها می‌شوند که آن‌ها را به کرمان ارجاع می‌دهیم و از سرنوشت آن‌ها پس از فرزندخواندگی اطلاعی نداریم. از او می‌پرسم آیا بهتر نبود بچه‌ای که در هر شهر بدون سرپرست وجود دارد به خانواده‌های متقاضی همان شهر داده شود؟ پاسخ می‌دهد: کنوانسیون حقوق ملی کودک می‌گوید شرایط نگهداری بچه را باید با توجه به اقلیم خودش فراهم کنید. اگر شرایطی پیش می‌آمد که این فرزندخواندگی در شهرهای غیر از مرکز استان هم انجام می‌شد خیلی بهتر بود. مثلا می‌توانستیم بچه‌های سیرجانی را به خانواده‌های سیرجانی بدهیم. در سیرجان متقاضی زیاد داریم ولی متاسفانه این امکان را نداریم. حسینی در خصوص دلیل این امر می‌گوید: این قانون از سازمان بهزیستی کل کشور صادر شده. می‌گویند شاید یکی از گلوگاه‌های فساد همین امر فرزندخواندگی باشد مثلا خانواده‌ای بخواهد بچه‌ای را به سرپرستی بگیرد و برای این کار بخواهد از در دوستی و رابطه وارد شود و یا اقدام به رشوه و این موارد کند. لذا به ما هم دستور داده‌اند برای جلوگیری از این شایبه هیچ وجهی از خانواده‌های متقاضی قبول نکنیم و پرونده‌ها را به کرمان ارجاع بدهیم تا آنجا مراحل قانونی را طی کنند. البته مراحل تکمیل پرونده و آزمایش‌ها را در سیرجان انجام می‌دهیم اما برای واگذاری نهایی آن‌ها را به کرمان ارجاع می‌دهیم. وی اضافه می‌کند: به خانواده‌های سیرجانی توصیه می‌کنم اگر قصد خداپسندانه برای قبول فرزندخواندگی دارند کودک خود را از بین فرزندان سن بالاتر هم انتخاب کنند که هم این بچه‌ها سر و سامانی بگیرند و هم مدت زمان در نوبت ماندن آن‌ها کوتاه‌تر شود.