گفت‌وگو با موسسین گروه کتابخوانی «پاراگراف»:
فقط می‌خواهیم کتاب بخوانیم

 حسین اطمینان
گروه کتابخوانی «پاراگراف» نزدیک به یک سال و نیم پیش شروع به کار کرده و هم اکنون 123 عضو دارد. این گروه را محسن احمدی و الهام علیزاده، نوروز 97 راه‌اندازی کرده‌اند و تاکنون اعضای گروه 25 کتاب خوانده‌اند. آنها روزانه 15 صفحه از کتابی را که از قبل معرفی شده می‌خوانند و بعد از پایان هر کتاب اعضای گروه در جلسه‌ای در مورد کتاب صحبت می‌کنند. در مورد چگونگی تشکیل این گروه و دلایل موفقیتش با محسن احمدی و الهام علیزاده گفت‌و‌گو کردیم.
 گروه پاراگراف چگونه شکل گرفت؟
احمدی: ما یک گروه خانوادگی کتابخوانی با اقوام خانمم داشتیم. قبل از نوروز 97 یک پست اینستاگرامی در مورد کتاب‌هایی که با این گروه خواندیم گذاشتم. یکی از دوستانم گفت ما را هم در گروه‌تان عضو کنید. در گروه خانوادگی که نمی‌شد کسی را عضو کرد. بعد به خانم علیزاده زنگ زدم که بیاییم یک گروه کتابخوانی تاسیس کنیم. او هم گفت من هم در ذهنم بوده. شروطی هم گذاشت و کار را آغاز کردیم. سوم فروردین سال 97 کارهای ابتدایی گروه را انجام دادیم و هشتم فروردین با کتاب ناتور دشت شروع کردیم.
 چگونه عضوگیری کردید؟
احمدی: در اینستاگرام موضوع را عنوان و هر کسی که متقاضی بود را عضو کردم. حدود 12، 13 نفر به من پیام دادند و عضو شدند.
علیزاده: چند نفری را هم که من می‌شناختم به گروه اضافه کردم.
 چند نفر شدند؟
احمدی: با 26 نفر کار را شروع کردیم. خانم علیزاده برای انتخاب اعضا سختگیری داشتند. با روزی 15 صفحه شروع کردیم.
 ایده 15 صفحه را از جایی برداشتید؟
احمدی: بله. در اینستاگرام در یک‌سری گروه‌های کتابخوانی عضو بودم. قبل از تشکیل گروه من در مغازه که بودم همیشه کتاب می‌خواندم و کتاب دستم بود و گاهی اوقات بخش‌هایی از کتاب را در اینستاگرام استوری می‌کردم. بازخوردهای جالبی هم می‌گرفتم. خیلی از دوستانم هم همین کار را کردند و استوری از کتاب می‌گذاشتند. یکی از دوستانم آمد مغازه داشتم کتاب می‌خواندم کتاب را برگرداند و گفت می‌خواستم ببینم شما که خوره کتاب هستید چه کتابی می‌خوانید. یا یکی می‌آید و می‌پرسد چه کتاب‌هایی بخوانم.
 اسم پارگراف چگونه انتخاب شد؟
علیزاده: از اعضای گروه در مورد اسم آن نظر‌سنجی کردیم و در نهایت پاراگراف انتخاب شد.
 هدف‌تان از تشکیل گروه چه بود؟
علیزاده: اولویت ما ترویج کتابخوانی است. اما در کنار آن و در جلسات نقد اهداف دیگری مثل تمرین گفت‌وگو، تمرین مدارا و صبر، پذیرش انتقاد و... را مد نظر داشتیم. سرانه پایین مطالعه یکی از مهم‌ترین انگیزه‌ها برای ما بود که این گروه را راه‌اندازی کنیم. اینکه همه‌ی ما دست روی دست بگذاریم و فقط در فضای مجازی و بحث‌ها نق بزنیم که سرانه مطالعه پایین است کاری از پیش نمی‌رود و چیزی درست نمی‌شود. ما یک کار عملی را شروع کردیم و خوشبختانه نتیجه هم گرفتیم.
احمدی: من گفت‌و‌گو را دوست دارم. می‌خواستم با برگزاری جلسات کتابخوانی گفت‌وگو شکل بگیرد. موضوع بعد اینکه من که کتاب می‌خوانم دوست دارم کتابخوان‌ها بیشتر شوند تا بتوانم با آنها صحبت کنم. ارتقای سطح جامعه هم برایم مهم بود. همیشه می‌گفتم دورهمی‌های زیادی مثل قلیان کشیدن و... وجود دارد چرا دورهمی‌هایی نباشد که در مورد کتاب صحبت کنیم.
 الان اعضای گروه چگونه انتخاب می‌شوند؟
احمدی: الان روی انتخاب سخت‌گیری داریم که کسانی که می‌آیند فقط برای کتاب بیایند. دیگران بچه‌ها را معرفی می‌کنند یا کسانی که با اسم گروه آشنا هستند مراجعه می‌کنند و به گروه اضافه می‌شوند.
 روی چه مواردی برای انتخاب اعضا سختگیری می‌کنید؟
علیزاده: ما یک فرم داریم که افراد قبل از عضویت آن را پر می‌کنند و عضو می‌شوند. موضوع مهم اینکه اعضا حاشیه درست نکنند و هدف‌شان هم کتاب باشد. برای ما مهم است که کسی برای نمایش نیاید.
احمدی: ما اصلا نمی‌خواستیم شو‌آف کنیم. ما یک گروه در واتس‌آپ داریم که عنوان کرده‌ایم مطلبی را در گروه بگذارید که کپی‌پیست نباشد، منبع داشته باشد و کتابی باشد که خودتان می‌خوانید.
 کتاب‌ها چگونه انتخاب می‌شوند؟
علیزاده: اولین کتاب ناتور دشت بود. بعد گفتیم بچه‌ها کتاب معرفی کنید. رای‌گیری کردیم و کتاب‌ها انتخاب شد. برای سال 98 هم شش موضوع مثل رمان خارجی، رمان ایرانی، تاریخی، اجتماعی و... را انتخاب کردیم و هر کسی در هر موضوع یک کتاب معرفی کرد. بعد هم بیشترین رای‌ها را در گروه می‌گذاریم و دوباره رای‌گیری می‌شود و کتاب هر موضوع انتخاب می‌شود.
 الان چند عضو دارید؟
علیزاده: 123 نفر.
 در مورد جلسات هم توضیح می‌دهید؟
علیزاده: در گروه ما خط قرمزهایی داریم که کتاب‌های بدون مجوز ارشاد را نخوانیم. در جلسات دورهمی هم اعضا در مورد مسایل سیاسی و دینی صحبت نمی‌کنند. در ابتدا کنترل یک جمع با عقاید و نظرات مختلف کمی دشوار بود اما به مرور زمان با ایجاد همدلی، اعضا حدود گروه را می‌شناسند و از دامن زدن به مسایل حاشیه‌ای خودداری می‌کنند.
احمدی: بعد از خوانش هر کتاب که 15 صفحه در روز است جلسه نقد برگزار می‌کنیم. بچه‌ها عالی هستند. یکی از شرایط‌مان این است که در جلسه‌ها حرف دینی و سیاسی نمی‌زنیم. ما فقط کتاب می‌خوانیم. کتاب مذهبی هم می‌خوانیم ولی کاری به دین نداریم.
 چند نفر در جلسات شرکت می‌کنند؟
علیزاده: میانگین 30 نفر هستند.
 همه جلسات برگزار شده‌اند؟
احمدی: بله. همه جلسه‌ها بدون استثنا برگزار شده‌اند.
 جلسات چگونه مدیریت می‌شوند؟
احمدی: بچه‌ها خودشان جلسات را مدیریت می‌کنند.
 همه در جلسات صحبت می‌کنند؟
احمدی: بله همه صحبت می‌کنند. از آنها می‌خواهیم که صحبت کنند. خیلی‌ها اعتماد به نفس‌شان بالا رفته است. سعی می‌کنیم کتاب‌های فاخری انتخاب شود. در جلسه آخر یکی از اعضا می‌گفت من کتاب عامه‌پسند می‌خواندم اما الان تفاوت این کتاب‌ها را با آنها متوجه شده‌ام. در جشن یک‌ سالگی گروه که اسفند 97 برگزار شد 60 نفر از اعضا آمدند. ما فرم نظرخواهی دادیم تا اینکه نظر بدهند و اینکه از گروه چه می‎خواهند. چند نفر نوشته بودند ما می‌ترسیدیم در جمع صحبت کنیم ولی الان اعتماد به نفس‌مان بالا رفته و صحبت می‌کنیم.
 به اهداف گروه رسیدید؟
احمدی: بلی. اول خیلی سخت بود 15 صفحه بخوانیم اما اعضا کم‌کم عادت کرده‌اند. تعداد اعضای گروه هم با توجه به شهر سیرجان خوب است و ما بدون وقفه کتاب خوانده‌ایم.
 چند کتاب خواندید؟
احمدی: الان کتاب 25 هستیم. همه هم نقد شده‌اند. اول جلسات در کافه کتاب هفت عصر برگزار می‌شد. بعد چند کافه دیگر رفتیم که خیلی سخت بود، ما در مورد کتاب صحبت می‌کردیم و بقیه قلیان می‌کشیدند. بعد در اداره ارشاد برگزار کردیم که سالن کوچک بود و الان هم در مدرسه ایثار برگزار می‌کنیم. خیلی برای جا اذیت شدیم.
علیزاده: کتاب‌هایی مثل کوری، ملت عشق، سمفونی مردگان، جای خالی سلوچ، هنر شفاف اندیشیدن، عشق سال‌های وبا، بادبادک باز و... در این جلسات خوانده شده‌اند.
 از خرد جمعی هم استفاده می‌کنید؟
احمدی: چند نفر از بچه‌ها که پیگیر گروه هستند به ما کمک می‌کنند. ما نگفتیم و نخواستیم ولی خودشان مشارکت داشتند و هر جلسه مشکلات جلسه و پیشنهادات را به ما می‌گفتند و با ما همفکری می‌کردند. ما از هر ایده و فکر از سوی بقیه اعضا هم استقبال می‌کنیم.
علیزاده: الان در گروه دوستانی داریم که از آنها مشورت می‌گیریم اما به دنبال تشکیل یک اتاق فکر قوی برای گروه هستیم تا بتوانیم قدم‌های بعدی که یکی از آنها تشکیل کتابخانه ویژه اعضای پاراگراف هست را برداریم.
 ما گروه‌های کتابخوانی در سیرجان داشتیم که یا شکست خوردند و یا موفقیت گروه شما را ندارند، دلایل موفقیت گروه چیست؟
علیزاده: اولین موضوع حضور اعضاست. بچه‌های گروه ما خودشان پیگیرند. در کنار کتاب، سابقه نویسنده را می‌خوانند و نقدهایی را از آن کتاب مطالعه می‌کنند. موضوع مهم اینکه آنها یاد گرفته‌اند بین نظر شخصی و حرف‌هایی که از خواندن نقدها بیان می‌کنند تفاوت بگذارند و با ذکر منبع حرف بزنند. به نوعی به اخلاقیات نقد و اظهار نظر کاملا پایبندند. خوشبختانه چیزی که در گروه ما وجود ندارد دزدی ادبی است. این ویژگی به مرور و با تمرین در گروه شکل گرفته، چرا که اعضا با اینکه بسیار با هم دوست هستند اما در عین حال در جلسات با بی‌رحمی تمام راجع به کتاب و سایر اظهارنظرها جبهه‌گیری می‌کنند و در پایان جلسه بدون کدورت و ذره‌ای دلخوری با گرمی از هم خداحافظی می‌کنند. این اتفاق را ما تمرین کردیم و از لابه‌لای کتاب‌هایی که خواندیم این نوع رفتار را داریم آموزش می‌بینیم. ضمن اینکه نگاه گروه ما به کتاب جدی است. قرار نیست ما کتاب را به واسطه موسیقی و یا کارهای دیگر بخوانیم. یکی از بچه‌ها می‌گفت برای جذابیت گروه یک نفر نوازنده بیاوریم و مثلا دف بزند. من گفتم کتاب اینقدر شان داره که ما نخوایم با اجرای موسیقی به اعضا باج دهیم و کتاب خوانی را جذاب کنیم. از دیگر اتفاق‌هایی که مهم بوده و می‌توان به آن اشاره کرد تکثیر گروه کتاب‌خوانی است. برخی از دوستان گروهِ ما را ترک کردند و با تشکیل گروه‌های جدید همچنان کتاب می‌خوانند که این موضوع باعث خوشحالی و دلگرمی ماست.
احمدی: ما نمی‌خواستیم گروه شو‌آف باشد. ما می‌خواستیم دامنه دوستان کتابخوان را بیشتر کنیم. حضور اعضا خیلی موثر است. همه‌ی بچه‌ها کتابخوان هستند. من در شهرهای دیگر هم به گروه‌های کتابخوانی رفته‌ام اما اعضای گروه ما خیلی متفاوتند. بچه‌های گروه خیلی خوب و بی‌حاشیه هستند. فقط برای کتاب می‌آیند. حتی وقتی به جلسات می‌آیند گوشی‌های‌شان را کنار می‌گذارند و فقط در مورد کتاب صحبت می‌کنند. گروه ما برای نمایش کتاب نمی‌خواند. ما حتی گفته‌ایم کسی که بخواهد تبلیغات انتخاباتی کند حذفش می‌کنیم.
 این گروه و کتابخوانی با آن چه تغییری برای خودتان ایجاد کرده است؟
علیزاده: در سال اول ۹۰ درصد کتاب‌هایی را که خوانده شد، من قبلا خوانده بودم، اما امسال با تنوع موضوعی که داریم کتاب‌ها برایم جدید هستند. در وهله اول از خواندن کتاب لذت می‌برم. در وهله دوم من همیشه گفتم که حضور در جلسات نقد جدا از مسایل آموزنده انسان را خشنود و راضی می‌کند. دیدن کلی آدم همفکر و فرهنگی در یک شهر کوچک بسیار لذت‌بخش است و کسانی که تاکنون در این جلسات شرکت نکرده‌اند واقعا نمی‌توانند عمق این لذت را درک کنند.
اصل گفت‌وگو و شنیدن نظرات دیگران همیشه دغدغه من بوده و هست. ما هر کدام به تنهایی می‌توانیم کتاب بخوانیم اما صحبت از آن کتاب باعث می‌شود کتاب را عمیق‌تر درک کنیم و این کتاب‌خوانی برای‌مان غنی‌تر شود.
اما جدا از این حرف‌ها با تشکیل این گروه من دوستان جدید بسیار خوبی پیدا کرده‌ام و در روزگاری که دوست خوب نعمت است‌، این گروه پر از انسان‌های شریف است که همکلامی با آنها باعث افتخار است.
احمدی: من از زندگی و درآمدم راضی‌ام ولی دوست دارم به عقب برگردم برای این که بیشتر کتاب بخوانم. با کتاب دید من به محیط پیرامونم عوض شده است. اینکه مثلا من کتاب مصدق یا هویدا را خواندم و فهمیدم چه اتفاقی در تاریخ معاصر ایران افتاده خیلی به تغییر دیدگاهم کمک کرده. کتاب روی زندگی شخصی من هم تاثیر دارد. گفت‌و‌گو درجلسات خیلی موثر است. صبر و تحمل من در مقابل خیلی حرف‌ها بیشتر شده و آستانه تحملم بالا رفته است. دختر من هشت سال دارد و می‌آید کنار من و کتاب می‌خواند. یا از من می‌خواهد برایش کتاب بخوانم. من هر جا مهمانی می‌روم کتاب هدیه می‌برم.
 آقای احمدی شما کافه دارید. ارتباط شغل‌تان با گروه کتابخوانی چیست؟
احمدی: انتخاب شغلم جبر روزگار بوده است و علاقه‌ام کتاب و کتابخوانی است.
 اگر به عقب برگردید این شغل را انتخاب می‌کنید؟
احمدی: شغل خیلی خوبی است ولی نه انتخاب نمی‌کنم. شغل خیلی سختی است و جلوی علاقه‌ام را گرفته. اگر به عقب برگردم شغلی در رابطه با علاقه‌ام انتخاب می‌کردم. خیلی درآمدم کمتر بود ولی اشکالی نداشت.