چهارشنبه, 07 آبان 1399

هفته‌نامه شماره ۶۲۵ | ۲۸ مهر ۱۳۹۹

 

 

گفت‌وگو با رییس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری سیرجان:
عمارت‌های فضول را خراب می‌کنیم

 ناصرصبحی
زمین‌خواری پدیده‌ای رایج در کشور است. علی‌رغم تمام اقدامات و برخوردها، به سبب برخی نواقص مانند عدم شناسایی کامل اراضی ملی، هنوز این پدیده ریشه‌کن نشده است. سیرجان نیز از این قاعده مستثنا نیست. برای آگاهی پیرامون جزییات زمین‌خواری و تصرفات غیرقانونی در سیرجان، به سراغ مهران میرشاهی؛ رییس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری سیرجان رفتیم. میرشاهی معتقد است با ایجاد هماهنگی بین ادارت، فرهنگسازی، مشخص شدن موقعیت اراضی ملی و سنددار شدن این اراضی، می‌توانیم کاهش قابل ملاحظه‌ای را در بحث تصرفات غیرقانونی شاهد باشیم. بخش دوم این گفت‌وگو به مسایل مرتبط به معدن و منابع طبیعی اختصاص داشت که به دلیل کمبود فضای انتشار، به ناچار به فرصتی مناسب موکول شد.
 زمین‌خواری در سیرجان شایع است یا خیر؟
زمین‌خواری تعریف خاصی دارد و به موضوعی اطلاق می‌شود که افراد با رانت یا استفاده از مزایای خاص اقدام به تصرف اراضی ملی کنند تا بتوانند این اراضی را به قیمت‌های هنگفت به فروش رسانده و مال غیرمشروعی را کسب کنند. این موضوع می‌تواند در هر شهری که اراضی ملی دارد، اتفاق بیفتد. در شهرستان سیرجان هم این عارضه بد اجتماعی وجود دارد.
 این معضل در سیرجان نسبت به شهرهای دیگر استان شیوع بیشتری دارد؟
می‌شود با یک سری برنامه‌ریزی و اقدامات زمین‌خواری را کاهش داد. یکی از این مسایل مشخص بودن جزییات و مکان زمین است تا عوامل حفاظت موقعیت دقیق زمین را بدانند. با گذاشتن اعتبارات مناسب و انجام اقدامات فرهنگی برای ضد‌ارزش‌شدن زمین‌خواری قطعا این معضل کاهش پیدا خواهد کرد. در حال حاضر اقدامات خوبی از سمت منابع طبیعی با هماهنگی سایر ادارات صورت گرفته. چند کمیته برای مدیریت این موضوع تشکیل شده است. کمیته حفظ حقوق بیت‌المال به ریاست رییس دادگستری و با حضور اداراتی مانند منابع طبیعی، راه‌و‌شهرسازی، بنیاد مسکن، جهاد کشاورزی، نیروی انتظامی، دادستان و فرمانداری تشکیل می‌شود. این نهادها با یکدیگر هماهنگ هستند و بدون مغایرت در یک راستا حرکت می‌کنند. اداره ما سال گذشته در بحث تصرف اراضی ملی در این کمیته رتبه اول را به دست آورد. تصرف گاهی به دلیل ناآگاهی و مسایلی از این دست است. کمیته دومی که در این رابطه داریم و با ریاست فرمانداری تشکیل می‌شود که در بحث حاشیه‌نشینی است. در این جلسه علاوه بر نهادهای قبلی، شهرداری‌ها و بخشداران نیز حضور دارند. چون اراضی نزدیک حاشیه شهر و روستاها ارزش افزوده خاصی دارد و احتمال تصرف غیرقانونی بیشتر است. نکته دیگر این است که شما از جایی می‌توانید بهتر محافظت کنید که سند و مدارکش را داشته باشید. قطعا موقع شکایت پیرامون تصرف غیر‌قانونی در محاکم قضایی، باید مستندات کافی و معتبر داشته باشیم. زیرا آن‌هایی که قصد و غرض قبلی دارند، برای پیروز شدن در دادگاه مدارکی نیز برای خودشان تهیه می‌کنند. داشتن مدارک کافی توسط ما و درصد برنده شدن در دادگاه می‌تواند از عوامل بازدارنده باشد.
 شما برای چه میزان از اراضی ملی سیرجان سند معتبر تهیه کرده‌اید؟
ما در سیرجان یک میلیون و ۲۰۰ هزار هکتار عرصه ملی داریم که ما برای یک میلیون و ۱۰۰ هزار هکتار سند رسمی به نام جمهوری اسلامی و با نمایندگی اداره منابع طبیعی یا سازمان جنگل‌ها و مراتع گرفته‌ایم. یعنی نزدیک به ۹۵ درصد. این اسناد در حفظ اراضی ملی کمک بزرگی می‌کنند. از این مقدار برای چیزی حدود ۵۵۰ هزار هکتار سند تک برگ داریم. مورد دیگر اقدامات ما، برگزاری جلسات آموزشی با دهیاران و بیدار کردن حس مسئولیت در ایشان است. اگر هرگونه تصرفی در اراضی ملی رخ دهد، دهیار نمی‌تواند بدون مسئولیت باشد. او باید همان ابتدا واکنش نشان دهد و به فرد مورد نظر بگوید این کار تخلف است و دارد سرمایه خود و خانواده‌اش را با تصرف و هزینه در اراضی ملی بر باد می‌دهد. آخر این کار مشخص است و چیزی جز ضرر نیست. برخورد با چنین افرادی دیر و زود دارد اما سوخت و سوز ندارد. ممکن است شما در برهه‌ای از زمان بخشی از اراضی ملی را تصرف کنید و منابع طبیعی با توجه به کمبود امکانات و نیرو متوجه نشود ولی در مراحل بعدی قطعا برای شما مشکل ایجاد می‌شود.
 چگونه؟
مثلا می‌خواهید امتیاز آب برای ساختمان بگیرید اما مطابق مصوبه کمیته حفظ حقوق بیت‌المال، ادارات از دادن امکانات به اراضی ملی به طور جدی خودداری می‌کنند. نه آب، نه برق و نه گاز. حتا اگر این موارد را با رانت، نفوذ و تخلف اخذ کنید، در مرحله گرفتن سند، باید به اداره منابع طبیعی بیاید و این برای‌تان مشکل‌ساز می‌شود. حتا اگر این سند را هم بگیرید، باید برای گرفتن تسهیلات، اعتبار داشته باشید. هر مرحله که از اداره ما استعلام کنند، سند شما باطل می‌شود. در مراحل بعدی، در خرید و فروش مشکل پیدا خواهید کرد. چون مردم امروز هوشیارتر هستند و اگر بخواهند زمینی بخرند از ادارات و از جمله منابع طبیعی پرس‌و‌جو می‌کنند. تصرف اراضی و ساخت‌و‌ساز در آن جز ساختن عمارت فضول نیست که در نهایت علاوه بر لحاظ شدن مجازات کیفری و زندان، حکم قلع و قمع و تخریب اراضی صادر خواهد شد و خسارت تخریب پوشش گیاهی را هم باید متقبل بشوید. معتقدم اقدامات قانونی، ایجاد هماهنگی بین ادارات، همکاری شهرداران و دهیاران، فرهنگ‌سازی توسط رسانه‌ها و افزایش آگاهی مردم از جمله مسایلی است که تصرف غیرقانونی را کاهش خواهد داد. هرچند متاسفانه باز هم وجود خواهد داشت.
 پس به حد ایده‌آل نخواهیم رسید؟
ایده‌آل این است که اصلا چنین پرونده‌هایی نداشته باشیم. ایده‌آل این است که هزینه‌ای که بابت طرح دعاوی در دادگاه‌ها می‌دهیم، صرف حفظ و احیای پوشش گیاهی و کارهای زیربنایی شود. ما هر سال بخش قابل توجهی از اعتبارات دولتی را باید هزینه طرح دعاوی در محاکم قضایی کنیم. البته ما از هزینه دادرسی معاف هستیم اما باید هزینه‌های جانبی مثل هزینه کارشناسی را متقبل شویم.
 سال گذشته چه میزان هزینه کردید؟
این‌طور بگویم که سال ۹۷ برای ۲۱ مورد پرونده با مجموع مساحت ۱۰۹ هکتار و ۴۵۲۸ مترمربع و در سال ۹۸ برای 8 مورد با مجموع مساحت سه هکتار و ۳۹۸۱ متر مربع پرونده تشکیل شد.
 شما چند لحظه قبل مراحلی که منجر به گیر افتادن متصرف غیرقانونی اراضی می‌شود، برشمردید. در مرحله دوم گفتید اگر فرد بتواند از اداره منابع طبیعی سند بگیرد و...
از منابع طبیعی سند نمی‌گیرد. از مواردی نظیر قانون ۱۴۸ اداره ثبت این کار را می‌کرد که خوشبختانه این قانون دیگر وجود ندارد. ولی در برهه‌ای که وجود داشت، افراد می‌توانستند با دادن آگهی، اراضی ملی را سنددار کنند. برای خیلی از اراضی ملی در این قالب سند گرفته شد اما چه اسنادی؟ اسنادی که فقط در کشو است و دردی را دوا نمی‌کند. حرف من این بود که اگر سندی هم گرفته شود، این سند به درد نمی‌خورد.
 به طور میانگین فاصله بین وقوع زمین‌خواری یا تصرف اراضی ملی با کشف آن و با برخورد قانونی چه میزان است؟
برخورد سریع یکی از مهم‌ترین مسایل است. باید از دادستان تشکر که سریع و قاطع عمل می‌کند. اخبار مربوط به تصرف اراضی ملی معمولا توسط محافظان افتخاری منابع طبیعی، دهیاران، مردم محلی، دوستداران طبیعت و یا گشت‌زنی بچه‌های یگان حفاظت گزارش می‌شود. موضوع سریعا توسط اداره بررسی شده و در اسرع وقت به دادستان ارجاع می‌گردد. ایشان مستقیما دستور قلع و قمع حصارکشی یا جمع‌آوری مصالح را صادر می‌کند و برای متخلف پرونده تشکیل می‌شود.
 بیشترین تخلف در کدام مناطق صورت می‌گیرد؟
در دهه‌های ۷۰ و ۸۰ با توجه به اینکه محدودیت‌های آبی در سیرجان وجود نداشت، تصرفات عمدتا به شکل گسترش اراضی کشاورزی و احداث باغ بود. الان که خدمات، امکانات رفاهی و اشتغال یک مقدار در روستاها افزایش پیدا کرده، میل افراد بیشتر به تصرف اراضی در حاشیه روستاها، عمدتا حاشیه روستاهای خوش آب و هوا است.
 به ویلاسازی اشاره دارید؟
بله عمدتا به شکل ساخت ویلا یا حصارکشی است. این مشکل را هم می‌شود با قوانینی که در مورد تامین مسکن در روستاها به خصوص برای جوانان وجود دارد و با همکاری بنیاد مسکن در طرح‌هایی مثل طرح هادی حل کرد. باید بین تقاضا و عرضه تعادل برقرار شود.
تصور می‌کردم ویلاسازها، بیشتر از اقشار مرفه یا متوسطی هستند که از شهر می‌آیند نه، خیلی‌هاشان روستایی هستند‌. اصولا در روستاها نمی‌گذارند افراد غریبه وارد شوند و چنین کارهایی بکنند. خودشان این تصرفات را انجام می‌دهند.
 امسال چه میزان رفع تصرف داشتید؟
سال ۹۷ ما ۲۴ مورد اجرای احکام با مجموع مساحت ۹۵ هکتار داشتیم. همچنین در این سال ۱۵ مورد با مجموع مساحت ۱۵ هکتار و ۳۰۴ مترمربع با دستور مستقیم دادستانی رفع تصرف شد.
در سال نود و هشت ۹ مورد اجرای احکام با مجموع مساحت ۵۶ هکتار داشتیم. همچنین 10 مورد با مجموع مساحت ۳۳ هکتار با دستور دادستانی رفع تصرف شد.
 تاکنون در پرونده‌های مربوط به مبارزه با زمین خواری با افراد با نفوذ یا دخالت افراد با نفوذ هم روبرو شده‌اید؟
(با مکث): نگاه کنید، چطور بگویم... این سوال سختی است. همه نوع قشر آدمی در بحث تصرف اراضی ملی داشته‌ایم؛ همه نوع. بعضی تصرفات در سطح وسیع‌تر و برخی در سطح کمتری هستند. به آن صورت که افراد بانفوذی باشند و بخواهند اعمال‌نفوذ کنند، نداشته‌ایم. تا این لحظه که من هستم، چنین موردی نبوده که فردی بیاید و سفارش یک زمین‌خوار را بکند.
 گفتید که زمین‌خواری با تصرف اراضی ملی متفاوت است و مورد دوم بر اثر ناآگاهی اتفاق می‌‌افتد. تا کنون موردی نبوده که فرد با نفوذی بیاید و بگوید مثلا فلان متصرف آگاهی نداشته و شما گذشت کنید.
اصلا ما چنین جایگاهی نداریم که بخواهیم در بحث تصرف غیرقانونی اراضی ملی گذشت کنیم و در حیطه اختیارات ما هم نیست. فقط بحث کیفری است که در قالب اختیارات مدیر‌کل منابع طبیعی است و روال خاصی دارد. یعنی اگر شخصی ناآگاهانه اراضی ملی را تصرف کند و قصد و غرضی در کار نباشد و بار اول باشد که شخص این کار را کرده و حس ندامت داشته باشد، ابتدا باید طبق روال قانونی، ضمن درج تقاضا، خسارت اراضی ملی را پرداخت کند و عرصه ملی را در اختیار دولت قرار دهد. بعد در صورت موافقت مدیر کل، آنهم برای یک‌بار از تعقیب کیفری گذشت می‌شود. چنین نیست که کلا گذشت شود و زمین را در اختیار متصرف بگذارند.
 آماری از افرادی که بیش از یک‌بار دست به تصرف غیرقانونی زده‌اند، دارید؟
چنین افرادی هستند اما نمی‌توانم اسامی‌شان را به شما بگویم.
 این افراد به صورت کاملا برنامه‌ریزی شده و با هدف این کار را می‌کنند.
ولی به نتیجه نمی‌رسند.
 پس چرا ادامه می‌دهند؟
نمی‌دانم. خیلی افراد هم هستند که تا از زندان بیرون می‌آیند، دوباره می‌روند و خلاف می‌کنند. در همه سیستم‌ها وجود دارد. افرادی هستند که دوست دارند برای خودشان مشکل درست کند.
 بالاخره این افراد باید امیدی داشته باشند وگرنه دلیلی ندارد هربار کلی هزینه کنند، تخریب شود، جریمه شوند و دوباره ادامه دهند. چه چیزی آن‌ها را امیدوار نگه داشته؟
ناشی از آن تفکر اشتباهی است که دارند. وقتی شخصی از لحاظ اطلاعات عمومی وضعیت خوبی نداشته باشد، قوانین را نشناسد و از طرفی افراد مفت‌خوری هم هستند، این کار را انجام می‌دهند. این‌ها وجود دارند و هیچ کارش هم نمی‌شود کرد. خیلی از افراد هستند که در جنبه‌های مختلفی جرم انجام می‌دهند؛ فقط تصرف اراضی ملی نیست.
 فردی که چندیدن بار تصرف غیرقانونی داشته، چرا باید به این کار ادامه دهد؟
این‌گونه است که مثلا یک فرد در مراجع قضایی پرونده دارد و در حال رسیدگی است اما هنوز به نتیجه نهایی نرسیده. او دوباره می‌رود و جای دیگری را تصرف می‌کند. چندین جا را تصرف می‌کند. این نیست که شخصی را ما به زندان انداخته باشیم، برخورد قضایی هم صورت گرفته و به نتیجه رسیده باشد و باز او این کار را انجام دهد.
 پس این‌ها افرادی هستند که چون پرونده‌شان هنوز به نتیجه نرسیده و مجازات نشده‌اند، نه تنها امید پیروزی دارند که جرم‌شان را تکرار هم می‌کنند.
بله، پرونده‌شان به نتیجه نهایی نرسیده است و چند جا را با هم تصرف کرده است.
 شما پرونده‌های شکست‌خورده هم داشتید؟
بعضی از پرونده‌ها هستند که ما اراضی را طبق قانون ملی اعلام کردیم اما افراد به عنوان مالک می‌آیند و می‌گویند این زمین مال ماست و سنوات بسیاری بوده که توسط پدران ما کشت می‌شده و در محاکم قضایی طرحی را دعوی می‌کنند. شعبه ویژه ۵ تجدید نظر استان کرمان برای این مسایل در نظر گرفته شده و به موضوع طرح دعوی مردم علیه منابع طبیعی رسیدگی می‌کنند. در بسیاری از این پرونده‌ها اگر مردم مستندات محکمی داشته باشند و بتوانند ثابت کنند که اراضی قبل از سال ۱۳۴۲ کشت می‌شده و در تصرف افراد بوده، می‌توانند از دولت پس بگیرند. بسیاری از این پرونده‌ها وجود داشته که ما زمین‌های افراد را به آنها برگرداندیم. ولی در پرونده‌های تخریب و تصرف اراضی ملی خیلی به ندرت این اتفاق می‌افتد از لحاظ کیفری علیه ما رایی صادر شود.
 گاهی اوقات شایعاتی مبنی بر گرفتن رشوه و نادیده گرفتن تصرف زمین شنیده می‌شود.
اگر من به عنوان مسئول اداره منابع طبیعی متوجه شوم که کارمندی رشوه می‌گیرد، باید سریعا موضوع را گزارش دهم. اگر گزارش ندهم، بر اساس قوانین اداری مسئول هستم.
 تاکنون موردی از قبول رشوده داشتید؟
اگر داشتم قطعا می‌بایست گزارش می‌دادم، نداشتم.
 منظور من این است، پیشنهادی برای دریافت رشوه و نادیده گرفتن تخلف شده؟
نه. حقیقتا به خود من پیشنهاد رشوه نشده است. دلایل مختلفی هم دارد. مثلا در اتاق من همیشه باز است و همیشه ۳ یا ۴ ارباب رجوع را همزمان دارم. برای رشوه باید یک موقعیت و شرایط خاصی باشد، فضایی مهیا شود تا بتوانند رشوه بدهند یا صحبتی کنند اما خوشبختانه نه پیشنهادی شده و نه موردی وجود داشته.
 مامورانی که اراضی تصرف شده را کشف می‌کنند، پیشنهادی برای دریافت رشوه داشته‌اند؟
وقتی برخورد قاطع با متصرفان اراضی ملی صورت بگیرد و صحبت هم یکی باشد قطعا چنین پیشنهادی وجود نخواهد داشت. این اتفاقات در منابع طبیعی نخواهد افتاد. در تصرف اراضی ملی، راهی جز برخورد قانونی وجود نخواهد داشت.
 گفتید از کل مساحت اراضی ملی سیرجان، سند حدود 100 هکتار هنوز باقی مانده.
بله، آن صد هزار تا به صورت جاهایی است که همپوشانی دارد یا نقاطی که بین پلاک‌های مختلف جا مانده. جاهایی که بهتر است اطلاعاتش را خدمت‌تان ندهم. داریم کار می‌کنیم و انشاالله آن‌ها را هم حل می‌کنیم.
 گشت‌زنی شما برای نظارت بر اراضی ملی به چه سبکی‌ست؟
پاسگاه ویژه منابع طبیعی داریم که شامل فرمانده یگان، فرمانده پاسگاه، جانشین فرمانده و نیروی رسمی ما هستند. کلا چهار نفر با دو نفر سرباز که با دو ماشین، هفته‌ای پنج روز در گشت هستند. اصلا تعطیلی ندارند. اگر همکاری مردم و محافظان افتخاری منابع طبیعی نباشند، ما کمبود نیرو داریم. بسیاری جاها تصرف شده است که هیچ اطلاعی از آنها نداریم. نمی‌توانم ادعا کنم همه تصرفات اراضی ملی را ما رسیدگی کردیم. کمبود نیرو و امکانات هم از معضلاتی است که داریم.