دکتر محمد ندیمی در گفت‌وگو با پاسارگاد:
موج جدید ایدز

 هدی رضوانی
ایدز از آن دسته بیماری‌هایی است که شاید با شنیدن نامش، تصویر نه چندان خوشایندی در ذهن افراد جامعه نقش ببندد. بیماری که مدت‌ها می‌تواند به صورت نهفته در بدن فرد باقی بماند و به دلیل امتناع فرد مبتلا از بیان این بیماری و عدم آگاهی از پیشگیری و انتقال آن، به سرعت به دیگران منتقل شده و جامعه را درگیر کند. این بیماری سال‌ها زمان برد تا از سوی افراد جامعه پذیرفته شود و به دلیل اهمیت آن، هر ساله اول دسامبر برابر با دهم آذر‌ماه را به این بیماری اختصاص داده و در روز جهانی ایدز سعی می‌کنند تابوی این بیماری را شکسته و برای درمان آن، راهکارهایی ارایه دهند. دکتر محمد ندیمی متخصص بیماری‌های عفونی در گفتگو با پاسارگاد و در آستانه روز جهانی ایدز، از این بیماری می‌گوید:
 ایدز در نظر بسیاری از افراد یک بیماری نادرست تلقی می‌شود، این باور چگونه در افراد شکل گرفته؟
به دلیل عدم شناخت صحیح از این بیماری و از آنجایی که این بیماری به واسطه برخی ارتباط‌های جنسی منتقل می‌شود، این باور در افراد شکل گرفته است. كلا بيمارى ايدز یا HIV از دهه هشتاد و با بروز يك بيمارى پوستى نادر در بين سربازان آمريكايی كه همجنسگرا بودند مطرح شد. ابتدا تصور مي‌شد كه این بیماری فقط در بين افراد همجنسگرا اتفاق مى‌افتد ولى با بروز مواردى از بيمارى در بين زنان، ثابت شد که این بیماری ديگران را هم در معرض خطر قرار می‌دهد.
 از نظر شما چون این بیماری از طریق جنسی منتقل می‌شود، در ذهن دیگران تصویر نه چندان خوبی دارد؟
شاید بتوان گفت بله. البته با تحقيقات بيشتر راه‌هاى انتقال مشخص شد. اين بيمارى از طريق جنسى (چه در افراد همجنسگرا و چه انتقال زن به مرد و برعكس)، انتقال از مادر مبتلا به جنين يا نوزاد، تزريق فراورده‌هاى خونى آلوده، استفاده از سرنگ آلوده مشترك و پيوند عضو منتقل مي‌شود.
 برخی شنیده‌ها حاکی از انتقال این بیماری از طریق نیش حشرات است. آیا این امر ممکن است؟
هنوز يافته‌هايى دال بر انتقال از راه نيش حشرات و تماس‌هاى معمولى با افراد مبتلا ديده نشده.
 این بیماری چگونه افراد مبتلا را درگیر می‌کند؟
بعد از ورود ويروس به بدن و تكثير آن، ايمنى بدن به تدريج كاهش يافته و بيمار دچار عفونت‌هاى فرصت‌طلب مي‌شود. اين عفونت‌ها در افراد با ايمنى كامل نمي‌توانند مشكل‌ساز شوند. تشخيص بيمارى با سنجش آنتى‌بادى در خون فرد مبتلا انجام مي‌شود. اين آنتى‌بادي‌ها ممكن است تا شش ماه در خون پديدار نشود و به همين دليل در فرد مشكوك بايد چند آزمايش طى ماه‌هاى اول، سوم و ششم و گاهى يك سال و نيم بعد انجام گيرد. هرچند روش‌هاى جديدى به عنوان تست سریع (Rapid Test) وجود دارد كه طى سه تا هفت روز پس از مواجهه مثبت مي‌شود ولى در صورت مثبت شدن بايد با روش‌هاى سنجش آنتى‌بادى كه شرح داده شد بیماری تاييد گردد.
 شایع‌ترین راه انتقال این ویروس چیست؟
در حال حاضر شايع‌ترين راه انتقال این بيمارى در جهان، تماس جنسى پرخطر هست. در ايران هر چند شايع‌ترين راه انتقال از طريق استفاده از سرنگ مشترك در بين معتادان تزريقى است ولى روش انتقال جنسى به سرعت در حال گسترش بوده و چنانچه كنترلى نباشد تا چند سال آينده در ايران هم اولين روش انتقال، روش جنسى خواهد بود.
 از زمانی که فرد متوجه ابتلا به ایدز می‌شود تا زمانی که این بیماری او را از پا در آورد چقدر زمان می‌برد؟
از زمان ورود ويروس به بدن تا بروز علايم بيمارى ممكن است سال‌ها بگذرد و طى اين مدت كه بيمارى در فرد خاموش یا نهفته است اين فرد به عنوان ناقل بدون علامت قادر است بيمارى را به ديگران منتقل كند.
 بیماران مبتلا می‌توانند به درمان قطعی این بیماری امیدوار باشند؟
تا حدودی. هر چند هنوز درمان قطعى يا واكسن موثرى كه مورد تاييد سازمان بهداشت جهانى باشد براى بيمارى كشف نشده ولى با پيشرفت‌هاى جديد و ساخته شدن داروهاى موثر، طول عمر اين بيماران افزايش يافته و مي‌توان گفت كه اين افراد عمر طبيعى خواهند داشت.
 بسیاری از افراد مبتلا از بیان بیماری خود امتناع می‌کنند. چرا؟
متاسفانه به دليل عدم آگاهى مردم از اين بيمارى و همچنين تابو منحرف بودن افراد مبتلا، اين بيمارى در ايران به خوبى توضيح داده نشده و بسيارى از مردم هنوز روش‌هاى انتقال بيمارى را نمي‌دانند. در يك جامعه به موازات افزايش بيماري‌هاى مقاربتى مثل سوزاك يا زگيل تناسلی، اين بيمارى هم شيوع بيشترى پيدا مي‌كند ولى بدبختانه خيلى از جوانان مبتلا به ساير بيماري‌هاى مقاربتى از ترس آبروي‌شان حتى حاضر به گرفتن مشاوره از پزشكان نیستند. هر چند انجام آزماش HIV استرس شديدى به فرد وارد مي‌كند ولى مشاوره قبل از آزمايش و همچنين تفسير صحيح آزمايش و دادن آگاهى به فرد مي‌تواند كمك قابل توجهى به كاهش استرس افراد کند.
 کشور ما از نظر سیر ابتلا به این ویروس در چه جایگاهی قرار دارد؟
این بيمارى در بسيارى از كشورها به دليل دادن اطلاعات صحيح به مردم و آموزش همگانى به خصوص در بين دانش‌آموزان كنترل شده و ديگر سير صعودى ندارد ولى متاسفانه در ايران هنوز آموزش به صورت وسيع انجام نمي‌گيرد، بنابراین بايد انتظار موج جديدى از بيمارى را داشته باشيم.
 برای درمان این بیماری علم تا چه حد توانایی دارد؟
بيمارى فعلا قابل درمان كامل نيست (هر چند قابل كنترل است) و بنابراين بهترين كار پيشگيرى است. رعايت نكات كليدى مثل نداشتن تماس جنسى كنترل نشده و خارج از چهارچوب خانواده، عدم استفاده از سرنگ مشترك، خویشتن‌دارى در مقابل عواملى كه زمينه‌ساز رفتارهاى پرخطر مي‌شود مثل مصرف مواد توهم‌زا و محرك، انجام ندادن تاتو در مراكز غيراستاندارد و...
 آمار در مورد نسبت جنسیتی مبتلایان چه می‌گوید؟ ایدز بیشتر در بین زنان شایع است یا مردان؟
بيمارى در بين زنان كمتر از مردان شيوع دارد اما خطر انتقال از مردان به زنان بيشتر از انتقال از زنان به مردان هست. از طرفی این بيمارى در مردان همجنس‌گرا بيشتر منتقل مي‌شود. با تمهيداتى كه وزارت بهداشت و سازمان انتقال خون به كار می‌گیرند خطر انتقال بيمارى از راه فرآورده‌هاى خونى بسيار كاهش يافته و تقريبا طى سال‌هاى قبل گزارشى نداشته‌ايم.
 فردی که مبتلا می‌شود، چگونه می‌تواند روحیه خود را حفظ کرده و به زندگی ادامه دهد؟
اگر به بيمارى به عنوان يك بيمارى عفونى مثل ساير بيماري‌ها نگاه كنيم و به فرد بيمار انگ انحراف و فاسد بودن را نزنيم خيلى از اين بيماران به راحتى با بيماري‌شان كنار مى‌آيند. در غير اين صورت افراد مبتلا بيمارى خود را پنهان كرده و باعث آلودگى تعداد بيشترى مي‌شوند.
 جامعه آماری مبتلایان در سیرجان چگونه است؟
آمار بيماران در سيرجان را به طور دقيق نمى‌توانم اعلام کنم ولى تقريبا نود درصد اين بيماران معتادان تزريقى هستند.
 افراد برای اطمینان خاطر از ابتلا یا عدم ابتلا به این بیماری چه باید بکنند؟
تمام اين بيماران خدمات درمانى را در مراكز بهداشتى به صورت رايگان دريافت مي‌كنند. چنانچه فردى نگران ابتلا به اين بيمارى باشد بهتر است به متخصصان بيمارى‌هاى عفونى مراجعه كند و ضمن گرفتن مشاوره در صورت لزوم اقدام به انجام آزمايش نماید. علايمى مثل تب طولانى، بثورات پوستى، كاهش وزن، اسهال طولانى مدت، بزرگى غدد لنفاوى، عفونت‌هاى مكرر ريوى و... مى‌تواند نشانه‌هايى از اين بيمارى باشد.
 نقش پزشک در پذیرش این بیماری از طرف فرد مبتلا چیست؟
در صورتي كه فردى مثلا اخيرا تماس حفاظت نشده و مشكوك داشته و به پزشك مراجعه كرده و خواستار مشاوره باشد، پزشک بايد ضمن دادن آرامش و کاهش استرس، به او توضیح دهد كه اين بيمارى در حال حاضر كاملا قابل كنترل بوده و فرد مي‌تواند در صورت ابتلا، مثل افراد عادی عمر طبيعى داشته باشد. پزشک بايد در مورد روش تشخيص بيمارى، فرد مشکوک را آگاه کرده و به او توضیح دهد كه ممكن است بيمارى تا شش ماه رد پايى از خود نشان ندهد. باید او را تشویق کند آزمایش‌های لازم را در بازه زمانى يك، سه و شش‌ماهه تكرار کند تا نتیجه ابتلا یا عدم ابتلا مشخص شود. (البته با روش PCR مي‌توان طى يك ماه بعد، بيمارى را تشخيص داد)
برای اینکه مردم جامعه با فرد مبتلا برخورد صحیحی داشته باشند به چه فرهنگ‌سازی‌هایی نیاز است؟
در مورد فرهنگ‌سازى به نظر من مجموعه دانشگاه، آموزش‌و‌پرورش و خصوصا رسانه‌ها مي‌توانند نقش به‌سزايى در آگاه‌سازى مردم خصوصا قشر جوان داشته باشند. بيشترين افراد در معرض خطر سنين ١٥ تا ٤٥ سال يعنى نيروى مفيد و كارآفرين جامعه هستند. چنانچه آگاهى مردم افزايش يابد و مثلا بدانند كه هم‌صحبت شدن با بيمار HIV برايشان خطرى ندارد، هم جامعه راحت‌تر بيماران را مي‌پذيرد و هم بيماران چون مي‌بينند از جامعه طرد نشده‌اند نسبت به ديگران رفتار پرخطر به كار نمى‌گيرند.
 اولین قدم در این راستا چه می‌تواند باشد؟
شكستن تابوى بيمارى و نزدن انگ به افراد مبتلا اولين قدم در راه پيشبرد اهداف سازمان بهداشت جهانى در كنترل بيمارى است. خوشبختانه هنوز ايران جزو كشورهاى با شيوع كم است ولى چنانچه تفكر مسئولان و جامعه تغيير نكند و اطلاع‌رسانى کامل انجام نشود، بيمارى به صورت افسار‌گسيخته شيوع مي‌یابد. در حال حاضر در بسيارى از كشورهاى اروپايى كه قبلا بيمارى شيوع بالایی داشت و تعداد موارد جديد رو به افزايش بود، با آگاه ساختن مردم و درمان سريع بيماران و غربالگرى افراد در معرض خطر توانسته‌اند بيمارى را كنترل كنند و در حال حاضر شيوع بيمارى سير صعودى ندارد ولى متاسفانه در بسيارى از كشورهاى در حال پيشرفت، بيمارى سير صعودى دارد.