شنبه, 05 مهر 1399

هفته‌نامه شماره ۶۲۱ | ۳۱ شهریور ۱۳۹۹

 

 

رانت در اقتصاد ایران

 اطلاع‌رسانی: هر وقت صحبت از فساد، تبعیض و بی‌عدالتی می‌شود انگشت اتهام سوی رانت دراز می‌شود و می‌گویند ردپایی از باند‌بازی و مافیا در میان است. لذا برای روشن شدن این موضوع، مسعود یاراحمدی کارشناس ارشد علوم اقتصادی که دارای 13 سال سابقه مطالعه، پژوهش، نگارش، داوری مقالات و کتب اقتصادی را در کارنامه علمی خویش دارد، گفت‌و‌گویی انجام داده‌ایم.
 مختصری درباره مفهوم و معنای رانت توضیح دهید.
رانت پدیده‌ای است که افراد نسبت به عملکردشان عایدی بیشتری دریافت می‌کنند و می‌تواند در فضای اقتصادی و سیاسی و اجتماعی شکل بگیرد و عامیانه بگویم درآمدی بیشتر از حق و تلاش افراد می‌باشد.
 دلیل اصلی پیدایش رانت چیست؟
به‌طور ریشه‌ای، دلیل اصلی وجود پیوند بین قدرت و ثروت است. صاحبان ثروت برای بقا دنبال نفوذ به قدرت هستند تا بتوانند بر بازار، حفظ منافع شخصی و گروهی خویش مسلط باشند و از سوی دیگر بعضی از سیاسیون جهت بقا در قدرت دنبال کسب منابع مالی هستند. لذا این پیوند آغازگر رانت می‌باشد و یکی از راههای نفوذ رانت در موعد انتخابات است، افرادی با حمایت‌های مالی و ... پا به عرصه‌های مختلف می‌گذارند و منافع ملی را فدای منافع گروهی می‌کنند و با گذشت زمان شکاف نسلی را به وجود می‌آورد. علاوه براین اشاعه و گسترش فساد فراگیر، شاهد ناتوانی در حل مشکلات عمومی جامعه از جمله تورم و بیکاری و... خواهیم بود.
 از دیگر آثار مخرب رانت بگوید؟
توزیع ناعادلانه ثروت، توزیع ناعادلانه فرصت‌ها، هدر‌رفت منابع طبیعی و ملی، نابودی اخلاق و وجدان‌کاری، فساد گسترده دستگاه‌ها،گسترش قاچاق و واردات بی‌رویه، نابودی تولید، فساد گسترده در بخش‌های اقتصادی و...
 ازعملکرد رانت در اقتصاد بیشتر بگویید؟
حمایت و پشتیبانی ازفعالیت‌های غیر مولد، مهمترین اثری است که رانت در اقتصاد می‌گذارد و تفکر دلالی را غالب بر کارآفرینی می‌کند. به‌طور کلی تولید زیر چرخ واردات نابود می‌شود و منابع طبیعی و مالی به صورت غیر عادلانه تقسیم می‌شود.
 برای جلوگیری از رانت چه تدابیری باید اتخاذ شود؟
ابتدا جامعه باید سطح اطلاعات و آگاهی خویش را ارتقا دهد و مطالبه‌گری جزیی از رفتار اجتماعی شود. از سوی سیاست‌گذاران و کارگزاران کشور باید سه کار انجام دهند؛ اول اینکه جلوی چاپ اسکناس را بگیرند تا نقدینگی و تورم کنترل شود. دوم اینکه جلوی چاپ مدارک آموزشی گرفته شود و این همه آقای دکتر نظاره‌گر بر مشکلات کشور نداشته باشیم و سوم اینکه جلوی چاپ قوانین و تبصره‌ها را بگیرند تا از نظارت بر قوانین موجود غافل نشویم و با وضع قوانین جدید نیازی به توجیه و پنهان نمودن سوءمدیریت نداشته باشیم و با تبصره‌ها ایجاد تبعیض و نابرابری را در تخصیص و توزیع منابع اعمال نکنیم.
 رفتار جامعه در برابر معضل رانت باید چگونه باشد؟
مردم باید از افراد و عواملی که یک‌شبه به ثروت و قدرت می‌رسند، دوری کنند. مثلا جنس قاچاق نخرند یا افراد شایسته را برگزیند. به فرهنگ افراد احترام بگذارند نه به ثروت‌شان و بطور کلی باعث جدایی بین قدرت و ثروت شوند.
 دولت چه وظایفی در برابر رانت دارد؟
اصلاحات ساختار اقتصادی، حمایت جدی از تولیدکننده، شفافیت مالی،گردش آزاد اطلاعات، محدود نمودن فعالیت‌های غیرمولد و اقتصاد‌های زیر‌زمینی با اخذ پایه‌های مالیاتی جدید، توسعه دولت الکترونیک جهت کاهش زمان و هزینه، واقعی نمودن شاخص‌ها و متغیرهای اقتصادی جهت تصمیم‌گیری صحیح فعالان اقتصادی.
 یکی از مواردی که سبب رانت در کشور شده بود ارز 4200 تومانی هست نظرتان در موردش چیست؟
ارز 4200 تومانی با واقعیت‌های اقتصاد ایران هم‌خوانی نداشت و اصرار دولت به این امر سبب شد اجناس وارداتی به چند برابر قیمت فروخته شوند. نرخ بازار با نرخ مصوب فاصله داشت و متاسفانه باعث سودهای نجومی گردید. نرخ ارز جهت ترخیص گمرگ همان 4200 تومان بود. متاسفانه وارد‌کننده مجددا سود کلانی دریافت می‌نمود و این همان رانت نرخ‌گذاری است.
 بزرگترین رانتی که در ایران وجود دارد، چیست؟
هر کجا یارانه انرژی باشد، رانت هم به نوعی هست که در حدود 60 میلیارد دلار (معادل صادرات سه میلیون بشکه در روز یا 50 درصد نقدینگی موجود) برآورد می‌شود و در عمل نصیب کسانی می‌شود که مصرف بیشتری دارند و هزینه کمتری می‌پردازند. مثلا صنایع فولاد 90 درصد یارانه انرژی می‌گیرند و در عمل محصول‌شان را 90 درصد قیمت جهانی به مردم می‌فروشند.
 اخیرا با دادن یارانه کمک‌معیشتی رانتی در فضای اقتصادی شکل گرفته است، نظرتان چیست؟
طی دوماه اخیر یارانه کمک‌معیشتی دولت از محل اصلاح قیمت بنزین است که به ازای نفرات هر خانوار رقم‌های مصوب پرداخت می‌شود و جالب این است که از حدود 25 میلیون خانوار در کشور حدود 11 میلیون خانوار اصلا خودرو ندارند و رانتی که ایجاد می‌گردد، 60 لیتر بنزین برای خانوار صاحب خودرو می‌باشد. با احتساب اختلاف بین قیمت آزاد و سهمیه‌ای 000/80 تومان رانت در ماه رقم می‌خورد.اگر دقیق‌تر به این موضوع نگاه کنیم برای خانواری که مالک موتورسیکلت است با احتساب 25 لیتر سهمیه سوخت، رانت 500/37 تومان خواهد بود و خانواری که دارای چند خودرو و موتورسیکلت باشد، یارانه یکسان دارد. بنابراین شاهد رانت قیمت سهمیه‌ای به مالکان وسایل نقلیه هستیم. رانت دوم معافیت مالیاتی هنرمندان و سلبریتی‌ها است. هنرمندانی که دستمزدهای چند صد میلیونی می‌گیرند، معاف از مالیات هستند اما کارگری که بیش از سه میلیون تومان در ماه دریافت می‌کند باید مالیات بدهد. این رانت از نوع سلبریتی‌ها است و سبب می‌شود افرادی ثروت‌شان بیشتر از فرهنگ‌شان شود و خودشان و مردم‌شان را فراموش کنند.