دوباره‌کاری بلای جان شهروندان  منابع‌ملی و محیط‌زیست

 منصور عماد*
دوباره‌کاری‌اصطلاحی است که شاید مردم روزانه در خانه، محل کار و یا محل سکونت از آن استفاده می‌کنند و گاهی اوقات چرایی و افسوس تکرار چند‌باره را می‌خورند.
موردی که مردم بیشتر با آن درگیرهستند و تاثیر مستقیم بر زندگی شهروندان دارد دوباره‌کاری در عمران و شهرسازی است مانند تعویض جداول خیابان‌ها، کنده‌کاری معابر به منظور توسعه تاسیسات شهری آب‌، برق‌، گاز‌، شبکه فاضلاب و احداث پل‌های غیر‌همسطح و فرسوده‌شدن آسفالت معابر.
اگر دوباره‌کاری اتفاق نمی‌افتاد اقتصاد جامعه و توسعه‌شهری به شدت دگرگون می‌شد‌. هر چند در بعضی موارد دوباره‌کاری امری اجتناب‌ناپذیر است. مانند استفاده از تکنولوژی روز و یا به‌روز‌رسانی سیستم‌ها ولی حداقل با اتخاذ تدابیری می‌توان مخارج ناشی از آن را کاهش داد.
دوباره‌کاری علاوه بر ایجاد هزینه‌های مستقیم باعث استفاده چند‌باره از مواد اولیه و اتلاف سرمایه‌های ملی و ذخایر طبیعی خواهد شد و علاوه بر آن وقت زیادی را از مدیران و کارشناسان تلف کرده و توسعه شهری را عقب می‌اندازد. همچنین تخلیه نخاله‌های ساختمانی و معابر شهری دراطراف شهرها و حاشیه جاده‌ها باعث تخریب محیط زیست و ایجاد چهره زشت و نامطلوبی می‌گردد.
در صنعت هم دوباره‌کاری هزینه‌های سنگینی بر دولت و صاحبان صنایع تحمیل می‌کند‌. تعویض یک قطعه که در هنگام خرید آن سهل‌انگاری شده و کیفیت لازم را نداشته، ممکن است چند دلار بیشتر ارزش نداشته باشد اما خواباندن کارخانه به دلیل تعویض این قطعه ممکن است هر ساعت صدها دلار ضرر وارد کند.
هدر رفتن آب و یا فرآورده‌های سوختی از یک شبکه که در اثر خوردگی سوراخ شده و نشت پیدا کرده، غیر از ضررهای مالی اثرات غیر‌مستقیم دیگری روی محیط‌زیست مثل آلوده شدن آب داخل شبکه و یا هدر رفتن آن دارد.
تخمین خسارات ناشی از دوباره‌کاری‌ها بسیار مشکل است اما بر اساس آمارها می‌توان گفت در خصوص عمران شهری دوباره‌کاری تا بیست‌و‌پنج درصد از منابع مالی شهرداری‌ها را می‌بلعد.
جالب است بدانید عمر آسفالت در ایران کمتر از نصف مدّت جهانی است بنا به دلایلی از جمله نظارت ضعیف دستگاه‌های نظارتی در هر یک از مراحل انجام کار مانند تولید و پخت آسفالت،‌ حمل و پخش‌، کیفیت پایین قیر‌، انتخاب زمان نا‌مناسب از نظر شرایط آب و هوایی در زمان پخش‌، زیرسازی نامناسب بستر کار و کم‌دقتی در مرحله اجرا.
قطع آب‌، برق‌، گاز و یا سایر تاسیسات شهری و همچنین ایجاد ترافیک در معابر و از طرفی ایجاد گرد و غبار در سطح شهر تاثیر منفی بر روح و روان و اعصاب شهروندان خواهد گذاشت.
خدشه‌دار شدن اعتماد عمومی مردم به دستگاه‌های دولتی و نظارتی و هدر رفتن وقت مدیرانی که می‌بایست صرف انجام پروژه‌های جدید و برنامه‌ریزی‌های آینده شود، از دیگر معایب دوباره‌کاری‌های شهری به حساب می‌آید.
عواملی که می‌تواند از دوباره‌کاری جلوگیری کند، عبارتند از: استفاده از فن‌آوری‌ها و روش‌های جدید و نوین‌، تعیین اهداف با چشم‌اندازهای کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلند‌مدت‌، ایجاد یک سیستم نظارت و کنترل کیفیت قوی و مستمر، به‌روز‌رسانی دستورالعمل‌ها و ضوابط انجام کارها‌، آموزش فنی و پی‌در‌پی پرسنل‌، مشاوران‌، ناظران و پیمانکاران‌، هماهنگی بین دستگاهای خدمات‌رسان قبل از شروع پروژه‌ها
مدیران شاید نتوانند از انجام دوباره‌کاری جلوگیری به عمل آورند امّا حد‌اقل می‌توانند با تدبیر و درایت و همچنین تسریع در انجام کارها زیان ناشی از دوباره‌کاری‌ها را کاهش دهند.
*بخشدار سابق مرکزی