گفتگو با مرتضی زرندی غواص و دارنده نشان ایثار هلال‌احمر سیرجان
این کارها را برای باقیات و صالحات‌مان می‌کنیم

 زهرا خواجویی‌نژاد
سه ماه پیش بود که خبر غرق شدن سه کودک ایزدآبادی در استخر کشاورزی گوش به گوش شد، خبری تلخ که کام همه را تلخ کرد. در آن خبر آمده بود بعد از افتادن این سه کودک، جنازه دو نفرشان سریع پیدا شده است و جنازه نفر آخر پس از یک ساعت و نیم گشتن در نهایت توسط غواص هلال‌احمر پیدا شد.
مرتضی زرندی غواصی است که پیدا کردن کودک غرق شده در استخر کشاورزی توسط وی انجام شده است، می‌گوید: «هر ماموریت کاری که باید انجام دهیم اذیتم نمی‌کند چون به کار واردیم تنها چیزی که در این حرفه اذیت‌مان می‌کند؛ چه در حوادث جاده‌ای، چه غرق‌شدگی، چه پرتاب از کوه و... اطرافیانی است که عزیزشان را در آن حادثه از دست داده‌اند» او که حدود 15 سال است به این حرفه مشغول است می‌گوید: «اگر امروز خدمت شما رسیدم فقط برای این بود که این غواصانی که کار نجات را انجام می‌دهند هیچ‌کجا دیده نمی‌شوند، همه فکر می‌کنند ما که توی آب می‌رویم لباس غواصی دارد کاری انجام می‌دهد یا اینکه فکر می‌کنند ما در ازای هر ماموریت چقدر پول می‌گیرید و...» او 8 سال نجات‌گر برتر کشور شده است، مدرس شیلات در دانشگاه قشم است و نشان ایثار دارد که بالاترین نشان هلال‌احمر است. او معتقد است غواصان جان کسی را نجات نمی‌دهند و در 90 درصد اوقات فرد غرق‌شده فوت کرده است.
 چرا می‌گویید غواصان جان کسی را نجات نمی‌دهند؟
در این 10-15 سالی که کار غواصی انجام می‌دهم فقط یک CPR توانسته یک نفر را برگرداند و نجات دهد. متاسفانه غواصی زمانی اتفاق می‌افتد که غریق، غرق شده است و چون اکثر غواصی‌ها خارج از شهر هستند تا زمانی که ما حرکت کنیم و به آن محل برسیم در بسیاری از اوقات آن شخص را از دست می‌دهیم.
 بزرگترین مشکل غواصی در ایران چیست؟
بزرگترین مشکل غواصی ایران هم این است که می‌گویند هرکجا یک سد یا یک سازه آبی ساخته می‌شود، متولی‌اش کسی است که آن را ایجاد کرده است و علی‌الحساب بیشتر این سازه‌های آبی متولی ندارند. برای همین وقتی اتفاقی می‌افتد اگر آن اتفاق داخل شهر باشد آتشنشانی پوشش می‌دهد و اگر خارج از شهر باشد ما می‌رویم که البته وظیفه‌مان هم نیست. هلال‌احمر استان و کشور منع کرده و گفته است درآوردن جنازه‌ها از داخل آب کار غواصان هلال‌احمر نیست. چون هلال‌احمر در بحث نجات است، ولی علی‌الحساب چون ما این حرفه و تخصص را داریم، انجام می‌دهیم. ما دوتا مشکل بزرگ داریم؛ یکی در بحث آموزش‌ است و دیگری در بحث تجهیزات. الان هلال‌احمر دو تا سِت غواصی دارد که کلی فرسوده شدند و مال چندین سال پیش است و من در عملیات‌ها با سِت شخصی خودم می‌روم و آموزش‌هایی هم که تابه‌حال در بحث غواصی گرفتم شخصی رفته‌ام. ولی به قول معروف در چنین عملیات‌هایی یک سری خانواده‌ها آنجا حیران هستند، یک جنازه زیر آب است و دسترسی به آن سخت است. ما این کار را برای رضای خدا انجام می‌دهیم.
 چه شد مسیرتان به غواصی افتاد؟
من در جوانی برای تیم گل‌گهر شنا می‌کردم، یک مسابقه به قشم رفتیم و آنجا رفتم دوره غواصی تک‌ستاره را گذراندم. سال 76 امدادگر هلال‌احمر شدم. سپس یک دوره غواصی سال 79 در سرچشمه برگزار شد که در آن دوره هم شرکت کردم و این‌چنین شد که من وارد بحث نجات در همه‌ی رسته‌ها مثل: کوهستان، جاده، سیلاب، آوار و غواصی شدم. در حال حاضر مدرس کشوری سیلاب در قشم هستم، یکی از پنج داور سیلاب کشور هستم. به ورزش‌های آبی علاقه‌مندم و غواصی را هم در کنارش انجام می‌دهم.
البته بحث غواصی آب‌های شیرین و این کاری که ما الان انجام می‌دهیم و غواصی فان و تفریحی در دریا، زمین تا آسمان با هم فرق دارند.
 چه فرقی دارند؟
دریا در ارتفاع صفر است اما ارتفاع سیرجان 1700 متر است. یعنی پاسکال فشاری که آنجا روی غواص است با اینجا خیلی متفاوت است. برای همین زمانی اتفاقی اینجا می‌افتد و غواصانی از بندرعباس می‌آیند اصلا نمی‌توانند کاری اینجا انجام دهند. دوم اینکه غواصان دریا، آب سرد به شکل آب‌های ما ندارند چون ما تمام عملیات‌های‌مان در روستاهای اطراف مثل اطراف چهارگنبد است که درجه‌ی هوا مخصوصا در زمستان خیلی پایین است و حتی روی آب 40 سانتی‌متر یخ وجود دارد، و اینکه دور آب پوشیده از برف است، سوم اینکه در بارندگی‌‌های فصلی سیم‌خاردار، توری مرغی، و... از بالا وارد آب می‌شود و یک تله است. خطر بعدی این است این چشمه‌هایی که اطراف سدها وجود دارد این‌ها خیلی‌های‌شان چشمه نیستند، حفره‌های مکشی زیر آب است که اگر غواص به این‌ها نزدیک شود، می‌رود به این حفره‌ها می‌چسبد و شاید نتواند خودش را رها کند.
 چه جوری می‌فهمید در یک سد بزرگ غریق کجا غرق شده است؟
غواص باید از روی جریانات زیرآب تشخیص دهد غریق کجاست وگرنه در یک سد به این بزرگی نمی‌توان همه‌ی آن را جست‌و‌جو کرد.
 چه جوری مثلا؟
یک خاطره تعریف کنم؛ در سد لمیز بافت دو برادر شنا می‌کردند و یکی از آن‌ها غرق شده بود. یک غواص از بندرعباس و یک غواص از کرمان آمده بودند و دو روز دنبال جنازه می‌گشتند و نتوانسته بودند آن را پیدا کنند، ما در کمتر از سه چهار دقیقه این جنازه را پیدا کردیم. ذرات معلق در آب وقتی در روشنایی به آب نگاه می‌کنی یا پروژکتور در آب می‌اندازی این آب جهت دارد، و اینکه این تغییر دما به جنازه زیر آب جهت می‌دهد. این براساس تجربه به دست می‌آید.
 علاوه بر سیرجان کل استان را پوشش می‌دهید؟
تا چهار پنج سال پیش کل استان را پوشش می‌دادیم. اما الان خوشبختانه دو غواص خوب در بم داریم. در سیستم هلال‌احمر در کل استان در حال حاضر به اندازه انگشتان دو دست غواص حرفه‌ای داریم.
 در سیرجان از سال گذشته تا الان چند حادثه غرق‌شدگی داشتیم؟
فکر کنم 10-15 تایی داشتیم و در 90 درصد به بالا افراد فوت می‌کنند. چون بهترین زمان نجات فرد از زیر آب حدود 25 دقیقه است. در موارد خاص تا 40 دقیقه هم فرد می‌تواند زنده بماند اما حتی در صورت زنده ماندن فرد هم چون 40 دقیقه به فرد اکسیژن نرسیده است ممکن است اتفاقاتی بعدا برایش بیفتد.
 در این سال‌ها داشتید موردی که از داخل آب نجاتش دهید و زنده بماند؟
یک مورد که یک خانواده چهار پنج نفره با ماشین غرق شده بودند و از بین آن‌ها یک نفر زنده ماند.
 بزرگ‌ترین مشکل غواصان چیست؟
الان یک سِت غواصی مارک خوب که جنسش تیتانیوم باشد و دینام‌هایش در آب گل‌آلود هم کار کند و پروژکتور خوب هم داشته باشد چیزی حدود 150 میلیون تومان است. من الان با سِت خودم غواصی می‌کنم هر دفعه که غواصی می‌کنم تقریبا 200-300 هزار تومان خرجش است که گریس سلیکون و پودر می‌خواهد، و سالیانه حدود 10-15 میلیون هزینه‌اش است
 هر سِت غواصی تا چند سال قابل استفاده است؟
بستگی به نگهداری فرد دارد مثلا روی لباس غواصی شما تاریخ انقضایش را سه سال زده است، ولی لباس غواصی ما داریم 10-12 سال می‌شود با آن کار کرد.
 نگران نیستید به دلیل خطراتی که زیر آب وجود دارد در یکی از عملیات‌های‌تان اتفاقی برای‌تان بیفتد؟
ریسک در همه‌ی شغل‌ها وجود دارد. کار نجات این‌جوری است که همیشه داخلش شتاب است. زمانی به یک تیم عملیاتی اعلام می‌کنند اتفاقی افتاده است و می‌بینیم ماشین با سرعت 170 کیلومتر به سمت منطقه حادثه حرکت می‌کند. چون سرعت خیلی مهم است و ممکن است در صورت زود رسیدن بشود کسی را نجات داد. یعنی خطر از لحظه حرکت شروع می‌شود. بنابراین این خطر همیشه هست.
 در حادثه‌ای که یکی دوماه پیش برای سه پسربچه در روستای ایزدآباد افتاد و هر سه غرق شدند، شما نیز حضور داشتید؟
بله، سه تا پسربچه توی یک استخر کشاورزی افتاده بودند و غواص‌های آتشنشانی دو نفرشان را از داخل آب بیرون آورده بودند و بچه آخری پیدا نمی‌شد. به کمک بچه‌های آتشنشانی موفق شدیم آن بچه را از زیر آب پیدا کنیم.
 سخت‌ترین عملیاتی که داشتید، چه بوده است؟
والا سخت‌ترین عملیات زلزله بم بود که 48 روز برای کمک به بم رفتیم. زمانی خانواده‌های حادثه دیده را می‌بینی که عزیزی را از دست داده‌اند خیلی سخت است.
 در بحث نجات هزینه‌ای هم از خانواده‌های آسیب‌دیده می‌گیرید؟
نه اصلا. نه من و نه دوستان دیگر در هلال‌احمر هیچ نوع هزینه‌ای از خانواده‌ها نمی‌گیریم. با اینکه در هر عملیات به وسایل‌مان آسیب وارد می‌شود، مثلا ماسک غواصی الان شده دو میلیون و شما مجبورید هر چند سالی یک بار آن را عوض کنید و باید از جیب خودت هزینه کنی ولی ما همه‌ی این کارها را برای باقیات و صالحات‌مان انجام می‌دهیم.
 نجات غریق در زمستان سخت است؟
بله. خیلی زیاد. مثلا چند سال پیش خانمی همراه نامزدش روی سد پلنگی بودند و که یک دفعه یخ می‌شکند و خانم داخل آب می‌افتد. به ما خبر دادند تا ما رسیدیم ساعت 8 شب بود، متاسفانه در جامعه‌ی ما چنین حوادثی را به 125 اطلاع می‌دهند، حوادث جاده‌ای هم به 115 اطلاع می‌دهند و همکاران ما از اورژانس و آتشنشانی سر صحنه می‌روند اگر توان انجامش را داشته باشند آن کار انجام می‌شود و اگر نداشته باشند سپس به هلال‌احمرخبر می‌دهند، در حالی‌که در تمام دنیا زمانی اتفاقی می‌افتد شما باید از همه ارگان‌ها کمک بگیرید یعنی ولو این که سایر تجهیزات الکی به منطقه حادثه دیده بیایند. نیروهای همکار هم خیلی بهتر است از همان ابتدا همدیگر را ساپورت کنند. هم امکان نجات بیشتر است هم زمان کمتری از دست می‌رود.
 در آن اتفاق توانستید فرد غرق شده را پیدا کنید؟
چون چندساعت گذشته بود، زمان زنده بودن از بین رفته بود و خواس