چاپ

معلم بازنشسته از مشکلات بیماران کلیوی و دیابتی می‌گوید:
بنویسید این بیماری جدی است

گزارش پاسارگاد به مناسبت روز جهانی دیابت

 نجمه محمودآبادی
بخش دیالیز- بیمارستان امام رضا(ع) قدیم
«این آخر راهه». نگاه غمگینش هزار حرف برای گفتن دارد اما خسته‌تر از آن است که حرف بزند. همین جمله را می‌گوید و لبخندی غم‌انگیز لبان سفیدش را در برمی‌گیرد. پیرزن نشسته است میان تخت دیالیز و لقمه‌های کوچک صبحانه را از دست همسرش می‌گیرد و به دهان می‌گذارد. دستانش می‌لرزد. نگاهش بی‌فروغ است و میان تختش قوز کرده است. شالدون‌های دستگاه دیالیز میان سینه‌اش جا خوش کرده‌اند و دستگاه دیالیز کار می‌کند و خون کثیف را از بدنش خارج می‌کند و خون تمیز را وارد. پیرمرد با کت و شلوار، مرتب و تمیز ایستاده است بالای سر همسرش. اگر چه در حال گفت‌وگو با من است اما شش‌دانگ حواسش متوجه همسرش است و دهانش که خالی می‌شود لقمه‌ی بعدی را به دستش می‌دهد: «هفته‌ای سه بار به بخش دیالیز می‌آییم. هر بار دیالیزش 4 ساعت طول می‌کشد. من هم با او می‌آیم. بهش صبحانه می‌دهم و اگر دکتر دارویی تجویز کند که باید از داروخانه خارج از بیمارستان تهیه شود، می‌روم و تهیه می‌کنم. خدای نکرده اگر هم حالش بد شود و بخواهند به بیمارستان جدید منتقل‌اش کنند من با او سوار آمبولانس می‌شوم که تنها نرود».
پیرمرد معلم بازنشسته است. از حرف زدنش هم معلوم است. در حین گفت‌وگو نگاه پر از مهرش را به همسر سالخورده‌اش می‌اندازد و درباره سختی‌هایی که در این 15 سال بیماری کشیده می‌گوید: «بیماری دیابت در خانواده‌ی همسرم ارثی است. خواهرهایش، عمه‌هایش و دیگر افراد فامیل‌شان همه دیابتی هستند. اما خدا را شکر فرزندانم با مطالعه درباره این بیماری و راه‌های کنترل از آن پیشگیری کرده‌اند.» پیرمرد لقمه‌ای آماده کرده و صبورانه منتظر است همسرش او را از دستش بگیرد. پیرزن که لقمه را به دهان می‌گذارد پیرمرد به حرف زدن ادامه می‌دهد: «همسرم حدود 15 سال است که انسولین تزریق می‌کند. دیابت ابتدا روی قلب‌اش اثر گذاشت و سال 89 عمل قلب انجام داد. بعد هم کلیه‌ها را درگیر کرد و مثانه را از کار انداخت. حالا سوند گذاشته است و از بهمن 96 یک روز در میان به بخش دیالیز می‌آییم.» پیرمرد ادامه می‌دهد: «از نظر غذایی پرهیز می‌کند و مایعات هم زیاد نمی‌خورد چون مایعات در اطراف ریه‌اش جمع می‌شود و به قفسه‌ی سینه‌اش فشار می‌آورد و باعث نفس تنگی‌اش می‌شود. همین هفته‌ی پیش در بیمارستان بستری شد.» پیرمرد آه می‌کشد و سر تکان می‌دهد: «نمی‌توانم به شما بگویم که چقدر در بحث بیماری دیابت آموزش مهم و حیاتی است. بنویسید این بیماری جدی است و خانواده‌ی فرد بیمار باید اطلاعات کافی و جامع راجع به این بیماری داشته باشند و به فرد بیمار در پیشگیری و کنترل بیماری کمک کنند. از طرف دیگر رعایت تغذیه هم بسیار مهم است. اگر مردم می‌دانستند این بیماری چقدر سخت و دردناک است شش‌دانگ حواس‌شان را جمع می‌کردند که اولا مبتلا نشوند و دوما اگر شدند کنترل کنند.» پیرمرد ادامه می‌دهد: «فقط نباید انتظار داشت فرد مبتلا به دیابت دنبال آموزش و درمان باشد. باید همه‌ی اعضای خانواده کمکش کنند. این بیماری خیلی عوارض دردناکی، هم از نظر جسمی برای بیمار هم از نظر روحی برای سایر اعضای خانواده دارد.»
یکی از پرستاران بخش دیالیز در مورد تعداد بیماران دیالیزی می‌گوید: «بخش دیالیز در سه شیفت کار می‌کند. در شیفت صبح امروز 21 بیمار در حال دیالیز هستند و بخش حدود 109 بیمار دارد، به غیر از بیماران اورژانسی.» این پرستار ادامه می‌دهد: «اکثر بیماران دیالیزی این بخش در اثر بیماری دیابت دیالیزی شده‌اند.»
دکتر امین ایران‌نژاد متخصص داخلی در مورد بیماری دیابت می‌گوید: «دیابت بیماری است که با بالا بودن قند خون مشخص می‌شود و برحسب اتیولوژی به چندین نوع طبقه‌بندی می‌شود که مهم‌ترین انواع آن عبارتند از دیابت نوع یک، دیابت نوع دو و دیابت بارداری. در همه انواع دیابت اختلال در تولید یا مصرف انسولین وجود دارد.» به گفته‌ی این پزشک متخصص در دیابت نوع یک که معمولا سن تشخیص آن زیر 30 سال است؛ وارث کمتر نقش دارد و تولید انسولین مشکل دارد. علت واقعی این پدیده هنوز به طور قطعی شناخته نشده و برخی عفونت‌های ویروسی در کودکی در این پدیده ممکن است موثر باشند. این افراد برای درمان معمولا نیازمند انسولین هستند و قرص‌های ضد‌قند خیلی نقشی در درمان این افراد ندارند.
این پزشک متخصص می‌افزاید: «مبتلایان به دیابت نوع دو معمولا سن بالای 30 سال دارند. اغلب چاق هستند و زمینه ارثی دیابت در خانواده دارند. در این افراد معمولا ترشح انسولین کم نیست و اختلال آن‌ها مقاومت به انسولین است. برای درمان این افراد انواع داروهای خوراکی و انسولین کاربرد دارد.»
دکتر ایران‌نژاد درباره دیابت بارداری می‌گوید: «به علت ترشح هورمون از جفت، مقاومت به انسولین ایجاد می‌شود و قند خون برخی خانم‌های باردار بالا می‌رود.» دکتر ایران‌نژاد علایم رایج دیابت را ادرار زیاد، مصرف زیاد آب و کاهش وزن می‌داند و می‌گوید: «قند بالای طولانی مدت برای سلول‌های بدن سمی است و منجر به ایجاد عوارض می‌شود. به طور کلی عوارض دیابت به دو دسته حاد و مزمن تقسیم می‌شوند. عوارض حاد شامل دیابت کتواسیدوز و کومای هایپراسمولارهستند که دیابت کتواسیدوز معمولا در بیماران دیابت نوع 1 که انسولین را مصرف نکرده‌اند با علایمی مثل قند بالا، دل درد، بوی اوره از دهان و تنفس تند تند و در موارد شدید کاهش سطح هوشیاری بروز می‌کند.» به گفته این متخصص داخلی عارضه حاد بعدی معمولا در دیابتی‌های نوع دو که مصرف مایعات نداشته‌اند و داروهای قند خود را مصرف نکرده‌اند و معمولا افراد مسن هستند با کاهش سطح هوشیاری و قند بالا حدود 600 بروز می‌کند. عوارض مزمن دیابت ناشی از درگیری‌های عروقی است که شامل درگیری عروق کوچک (درگیری کلیه، چشم و اعصاب) و درگیری عروق بزرگ (سکته قلبی و مغزی و تنگی عروق محیطی) است. دکتر امین ایران‌نژاد بهترین راه پیشگیری از این عوارض را کنترل دقیق قند خون می‌داند که با مراجعه مرتب و دوره‌ای به پزشک قابل دستیابی است. در مراحل اولیه که قند خون بالاست ممکن است مراجعه با فواصل کمتر مثلا هر دو هفته یا ماهانه باشد و زمانی که به قند هدف رسیدیم فواصل ویزیت طولانی و حدود 3 ماه یک بار شود.
این متخصص داخلی در مورد فرآورده‌های گیاهی که باعث کاهش قند خون می‌شوند می‌گوید: «ریحان، دارچین، چای سبز، بلوبری، جنسینگ، بابونه، هندوانه و ابوجهل در کاهش قند خون موثرند.»
دکتر ایران‌نژاد ادامه می‌دهد: «استرس همواره باعث افزایش قند خون می‌شود. پس یک اصل در درمان فرد دیابتی کنترل اضطراب و استرس وی است.» وی در ادامه توصیه می‌کند که تمام افراد بالای 45 سال از نظر دیابت غربالگری شوند اما افرادی که شرایط زیر را دارند احتمال دیابت بالاتری دارند و بایستی در سن پایین‌تر بررسی شوند: 1- سابقه خانوادگی دیابت نوع 2 2- سابقه دیابت بارداری یا تولد نوزاد بالای 4 کیلوگرم 3- شاخص توده بدن بالای 25 4- بی‌حرکتی فیزیکی 5- سابقه فشارخون بالا و چربی خون بالا 6 - مبتلایان به سندروم تخمدان پلی‌کیستیک 7- سابقه اختلالات قند خون
وی در آخر مهمترین اقدام را در پیشگیری از دیابت؛ رعایت رژیم غذایی مناسب و ورزش عنوان می‌کند و می‌گوید: «پس از بروز دیابت هم برای کنترل آن آموزش، تغذیه، ورزش، مصرف دارو و اندازه‌گیری شخصی قند خون در درمان این بیماری بسیار مهم هستند».