یکشنبه, 26 آذر 1396

هفته‌نامه شماره 493: 20 آذر 1396

به مناسبت روز محیط‌بان  با باسابقه‌ترین محیط‌بان محیط‌زیست همراه شدیم
شرح پاسداری از طبیعت
 قانون استفاده از سلاح باید اصلاح شود و سعی ما بر این است به خاطر یک حیوان به سمت یک انسان شلیک نکنیم
 متخلفان تمام محیط‌بانان را با جزییات می‌شناسند حتی بهتر از خودشان برای همین همیشه در خطر هستیم
 زهرا خواجویی‌نژاد
«روزمان هم مثل خودمان می‌چرخد» این را اکبر هاشمی‌مدنی یکی از محیط‌بان سیرجان می‌گوید. همه‌ساله تولد امام رضا(ع) که می‌رسد، محیط‌بانان هم روزشان را جشن می‌گیرند. روزی که به واسطه داستان ضامن آهوشدن امام رضا، به روز محیط‌بان شهرت یافته است. به همین مناسبت در روز محیط‌بان با یکی از باسابقه‌های سیرجان همراه می‌شویم تا از کارش گزارشی تهیه کنیم.
 حفاظت از یک میلیون و 500 هزار هکتار از اراضی با 5 محیط‌بان
9 صبح روز جمعه همراه با رییس و محیط‌بان محیط‌زیست راهی منطقه «کوه خواجویی» می‌شویم. به گفته محمود علیرضایی از آخرین خانه در سیرجان تا کوه خواجویی حدود 30 کیلومتر راه است. کوه خواجویی یکی از عرصه‌های آزاد محیط‌زیست است. رییس محیط‌زیست می‌گوید کوه خواجویی در انتظار صدور مجوز قرق اختصاصی است و در توضیح قرق اختصاصی می‌گوید؛ «سازمان محیط‌زیست آمده تفویض اختیار کرده است. به عنوان مثال شخصی که هم بضاعت مالی دارد و هم توانایی و آشنایی با افراد بومی دارد می‌آید تقاضای قرق اختصاصی می‌دهد و سازمان هم بررسی می‌کند، در صورتی که تایید شود یکی از مناطق آزاد را  جهت حفاظت به شخص می‌دهند. البته نه اینکه مالکیت به آن‌ها تعلق گیرد بلکه فقط حفاظت بر عهده‌شان است، البته محیط‌بانان هم هرزگاهی از آن منطقه سرکشی می‌کنند. محیط‌زیست آمار ابتدایی گونه‌ها را دارد و بعد از دوسال دوباره سرشماری می‌کند، اگر گونه‌ها احیا شده باشد پروانه‌ بهره‌برداری برای فرد صادر می‌شود. و فرد می‌تواند طبق قانون زیر نظر سازمان محیط‌زیست پروانه شکار صادر و درآمدزایی کند». به گفته علیرضایی در حال حاضر  حدود 60 هزار هکتار از اراضی آزاد محیط‌زیست که از کوه کبیز شروع می‌شود، تا سیاه‌کوه و کوه خواجویی پیشنهاد قرق اختصاصی دارند؛ «هر قرق اختصاصی که اتفاق می‌افتد حداقل 10 نیروی بومی جذب می‌شود، این افراد باید سابقه شکار و صید نداشته باشند، همچنین فردی که متقاضی قرق اختصاصی است دوسال سرمایه‌گذاری می‌کند، هزینه می‌کند، حفاظت می‌کند و بعد از آن  پروانه صادر می‌شود».  از نظر او با این اقدام زحمت زیادی از روی دوش سازمان برداشته می‌شود و فقط به جای محیط‌بان فرد کنترل وحفاظت محیط‌زیست را انجام می‌دهد؛ «‌پروانه فرد هر 5 سال یک بار تمدید می‌شود و اگر درست مدیریت نشود مجوز باطل می‌شود». او با بیان اینکه در حال حاضر علاوه بر کوه خواجویی که در آستانه قرق اختصاصی قرار دارد، پرونده دیگری هم در مورد پرورش آهو در بلورد در حال اخذ مجوز است، گفت؛ «یک پرورش قوچ و میش در پوزه‌خون ، پرونده  قرق اختصاصی برای کوه نوکن و چاهزار، یک پرونده قرق اختصاصی هم برای پاریز داریم». او معتقد است اگر مناطق‌ آزاد از 20 سال پیش قرق اختصاصی شده بودند وضعیت محیط‌زیست بسیار بهتر از الان بود؛ «چون محیط‌زیست با توجه به وسعت زیستگاه هایش و تعداد کم محیط‌بان نمی‌تواند درست کنترل کند». او ادامه داد؛«تقریبا یک میلیون و500 هزار هکتار کل حوزه استحفاظی شهرستان سیرجان است و ما باید این همه هکتار را با 5 محیط‌بان کنترل کنیم که از این تعداد 4 محیط‌بان در دو منطقه شکارممنوع  گودغول و پاریز فعالیت دارند و فقط یک محیط‌بان باید به عرصه‌های آزاد سرکشی کند». به گفته محمود علیرضایی تنها راه نجات طبیعت همکاری مردم است؛ «بالای 90 درصد متخلفانی که دستگیر می‌کنیم با کمک افراد بومی  بوده است. یعنی ما نمی‌توانیم گشتی داشته باشیم که کل شهرستان را پوشش دهد اما حداقل 250 نفر مستقیما با ما در ارتباط هستند و گزارش می‌دهند».
 بیشترین آمار شکار مربوط به کبک است
بعد از طی 30 کیلومتر یک جاده خاکی سمت راست محور بندرعباس وجود دارد، مسیری ناهموار و باریک. رییس محیط زیست می‌گوید: «کوه خواجویی تنوع زیستی خوبی دارد؛ کل‌ و بز، قوچ و میش، جبیر، انواع پرندگان را داریم. زیستگاه بسیار خوبی است و طبیعت بسیار زیبایی دارد». جلو که می‌رویم یک دسته کبک در حال خوردن آب از آبشخور هستند. علیرضایی می‌گوید: «بیشترین تخلفات در پرندگان است و کبک بیشترین آمار را دارد. الان فصل کبک شروع شده برای همین بیشتر کشف تخلفات هم در مورد کبک است». از رییس محیط‌زیست می‌پرسم اینکه می‌گویند هر شکاری که کشف می‌شود به کارمندان محیط‌زیست می‌رسد، می‌گوید: «طبق ماده 14 قانون شکار و صید هر شکاری که کشف می‌شود به بچه‌های محیط‌زیست تعلق می‌گیرد البته تا زمانی پرونده تعیین و تکلیف نشده است هیچ اتفاقی نمی‌افتد. البته من شخصا چیزی که کشف می‌شود را مصرف نمی‌کنم و به بچه‌ها می‌دهم».  او می‌گوید: «گوشت شکار اصلا خوشمزه نیست، بسیار سفت و بدبو است و این بوی نامطبوع هم به دلیل خوردن آب کم حیوان است». هربار که از مقابل خودرویی می‌آید رییس محیط‌زیست دستور ایست می‌دهد تا مطمئن شود شکار همراه‌شان نیست؛ «باید دقت لازم را کرد، گاهی از بین همین خودروهای عبوری کشفیات انجام می‌شود».
 متخلفان تا جایی توانستند کتکم زدند
اکبر هاشمی محیط‌بانی که همراه‌مان است می‌گوید: «از سال 74  به عنوان محیط‌بان استخدام شدم. در مناطق  مختلف سابقه کار دارم». او با اشاره به پرونده ایثارگری‌اش می‌گوید: «‌جانباز 25 درصد هستم. 22 سال پیش رفتم تو بنیاد شهید و دنبال کار بودم گفتند محیط‌زیست نیرو می‌گیرد، آن موقع من آشنایی زیادی با محیط‌زیست نداشتم اما همکاران را در طبیعت دیده بودم. از همان جا من رفتم محیط‌زیست، ثبت‌نام کردم و بعد از موفقیت در آزمون استخدام شدم». می‌پرسم از کار محیط‌بانی راضی هستی؟می‌گوید: «بله. چون من خیلی به محیط‌زیست علاقه دارم». او از قدیمی‌ترین محیط‌بانان سیرجان است و دو سه سال دیگر بازنشسته می‌شود. اسم اکبر هاشمی نوروز 95 سر زبان‌ها افتاد: «‌هشتم فروردین بود صبح با یکی از همکاران برای گشت به محدوده‌ی گود‌غول رفته بودیم. ساعت حدود 7 یا 8 شب بود که همکارم را در روستای چاه مزراع در همان منطقه رساندم وخودم با ماشین سازمان به سمت پاسگاه محیط‌زیست حرکت کردم. در جاده از یک پژو 206 سفید سبقت گرفتم. دیدم دنبال من راه افتاد ولی توجهی نکردم. در پیچ سرعتم را کم کردم و خودرو ایست کرد. ناگهان یک نفر درِ سمت شاگرد را باز کرد و روی صندلی کنار من نشست. فکر کردم کاری دارد. بدون این‌که چیزی بگوید شروع کرد به ضربه زدن به سر و صورت من. از ماشین پیاده شدم، به زمین خوردم، وقتی بلند شدم، دیدم یک نفر که او را می‌شناختم و قبلا هم پرونده تخلف داشت جلویم ایستاده است. آن فردی هم که جلو ماشین نشسته بود پیاده شد و از پشت به من حمله کرد. رویم را برگرداندم تا از خودم دفاع کنم. از پشت به من حمله‌ کردند. دیدم بهترین راه فرار است. وقتی قصد داشتم فرار کنم پایم به یکی از آن‌ها برخورد کرد و زمین خوردم. زمین که خوردم آن‌ها از فرصت استفاده کرده و با مشت و لگد به جانم افتادند. خیلی ضربه به سر و صورتم زدند. گیج شده بودم. سه چهار دقیقه‌ای مرا می‌زدند». او می‌گوید: «این افراد سابقه داشتند، پرونده داشتند قبلا دستگیرشان کرده بودیم، جریمه داده بودند، و من را می‌شناختند. آن‌ها حتی با چاقو لاستیک‌های ماشین را پنچر کردند» وی افزود:«متخلفان تمام محیط‌بانان را با جزییات می‌شناسند حتی بهتر از خودشان برای همین همیشه در خطر هستیم». او از این اتفاق به عنوان بدترین اتفاق این 20 سال یاد می‌کند و می‌گوید: «محیط‌بانان اسلحه همراه‌شان است و حق تیر هم تا حدودی دارند و جدیدا هم تفویض اختیار بیشتری شده است، اما آن شب جوری بود که دیگر فرصت استفاده از اسلحه را نداشتیم».  رییس محیط‌زیست می‌گوید: «‌بعد از اتفاقاتی که برای محیط‌بانان کشور افتاد یک سری امتیازات به محیط‌بانان تعلق گرفت مثلا سنوات و حقوق بچه‌ها نسبت به سال قبل حدود 40 درصد  افزایش یافت و در کل وضعیت محیط‌بانان در دولت روحانی بسیار بهتر از دوره‌های قبل بوده است». او می‌گوید:«قانون حمل سلاح هیچ فرقی نمی‌کند و نگفته محیط‌بان با نیروهای ارتشی یا انتظامی فرق دارد، نحوه استفاده هم به این شکل است ابتدا فرد باید ایست بدهد، بعد شلیک هوایی کند، در نهایت اگر تخلفی داشته باشد شلیک کند اما در محیط‌بانان وقتی متخلفی شکار غیرمجاز دارد دیگر نمی‌شود همه این مراحل را طی کرد. اینکه محیط‌بان خودش را نشان دهد، شلیک هوایی کند، اصلا امکانش نیست به همین خاطر اگر محیط‌بان زودتر اقدام نکند متخلف زودتر اقدام می‌کند. به نظرم قانون باید اصلاح شود. در کل سعی می‌کنیم به خاطر یک حیوان به سمت یک انسان شلیک نشود مگر اینکه درگیری اتفاق بیفتد. این اتفاقاتی هم که منجر به مرگ محیط‌بانان کشور شد فقط به خاطر درگیری است».
 فقط علاقه ما را نگه می‌دارد
همچنان که با ماشین محیط‌زیست بالا می‌رویم گونه‌های زیادی از قبیل: انجیر، بنه، بادام کوهی، ارشن، انقوزه، و... دیده می‌شود. به گفته هاشمی در این منطقه پلنگ، گرگ، روباه و... هم وجود دارد و زیستگاهی است که آب و چشمه طبیعی زیادی دارد؛ «‌محل کارم گودغول است اما در زمان استراحت به این مناطق هم سر می‌زنم». او از کارش می‌گوید؛ «کار ما کنترل مسیرها، حفاظت و پیشگیری است. به محض اینکه صدایی بیاید باید سریع اقدام کنیم. گاهی با خودرو گشت می‌زنیم، گاهی پیاده و گاهی هم جایی پنهان می‌شویم». او نزدیک 50 سال سن و 4 بچه دارد؛ «بعد از اتفاق پارسال خانواده‌ام می‌گویند این کار را رها کن اما من نمی‌توانم». او ادامه می‌دهد؛ «سه روز شیفت هستیم سه روز استراحت. البته اسمش استراحت است در همان زمان استراحت هم موردی پیش بیاید و تماس بگیرند باید برویم. شما حساب کنید سه شبانه‌روز از خانواده دور باشی، مدام در حال تعقیب وگریز، امنیت جانی نداشته باشی، با این شرایط سخت فقط فقط علاقه تو را نگه می‌دارد. اگر علاقه نباشد خسته می‌شوی و این کار را رها خواهی کرد»  او می‌گوید: «‌الان از اینجا برویم، شیفتم شروع می‌شود و تا سه شبانه روز آنجا هستیم و در همان بیابان باید بخوابیم، غذا بخوریم و اصلا زندگی کنیم». «بچه‌هایی که وارد شغل محیط‌بانی می‌شوند باید دوره خاص را بگذرانند و در پارک ملی خدمت می‌کنند، پارک ملی چون از لحاظ حفاظتی در درجه بالاتری قرار دارد فرد باتجربه می‌شود و اکثر بچه‌های سیرجان در پارک ملی خبر خدمت کرده‌اند». هاشمی با اشاره به اینکه فصل زاد و ولد حیوانات اول فروردین و فصل جفت‌گیری اول آبان است، گفت: «ما در استان بیشترین آمار کل و بز را داریم و شرایط بسیار خوبی داریم و در جبیر شرایط خوبی نداریم، البته شرایط رو به رشدی داریم اما نیاز به حمایت دارد». وقتی از او می‌خواهم محیط‌بان را تعریف کند، می‌گوید: «محیط‌بان فردی است که باید در خدمت محیط باشد و به محیط‌زیست علاقه‌مند باشد، همیشه آنلاین باشد و اینکه بگوید من دیروز ماموریت بودم و امروز خسته هستم و ماموریت نمی‌روم نداریم».
 متخلفان پیشنهاد رشوه می‌دهند اما نمی‌پذیریم
 از او می‌پرسم تا به حال پیشنهاد رشوه داشته‌اید؛ «بله. زمانی شکارچی را می‌گیریم پیشنهاد رشوه می‌دهند. تا امروز که موفق نشدیم قبول کنیم (باخنده) از 4-5 میلیون پیشنهاد می‌دهند به بالا». او میگوید: «محیط‌بانان باید در حین ماموریت یونیفرم سبز تن‌شان باشد و فقط در ماموریت‌های نامحسوس لباس شخصی می‌پوشند».