جمعه, 28 مهر 1396

هفته‌نامه شماره 486: 24 مهر 1396

تاملی بر ویژگی‌های دولت مصلح
 شهسوارصادقی
دکتر حسن روحانی رییس‌جمهور ایران در مراسم تحلیف خود گفت: «ما دولتی مصلح هستیم چه در سیاست داخلی و چه خارجی که صلح را بر جنگ و اصلاح را بر جمود ترجیح می‌دهیم».  بیان این سخنان از زبان رییس‌جمهور محترم حایز اهمیت است. زیر ا حاکی از واقعگرایی و پذیرش رویکرد اصلاح‌طلبانه در اداره جامعه است. نام‌گذاری دولت جدید را به نام دولت مصلح باید به فال نیک گرفت. به همین مناسبت قصد دارم با تکیه بر متون و ادبیات سیاسی و اجتماعی ویژگی‌های مهم دولت مصلح و مشی مصلحانه را به اختصار توصیف کنم.  
1- پذیرش واقعیت‌ها
مصلحان اجتماعی خیال‌پرداز و پوپولیست و فریبکار نیستند. آنها واقعگرا و صادق‌اند و واقعیت‌ها را به رسمیت می‌شناسند. هیچ‌گاه اراده خود را بر واقعیت‌ها تحمیل نمی‌کنند یا صورت مسئله را نادیده نمی‌گیرند. به جای آن می‌کوشند به کمک یک واقعیت، واقعیت دیگری را تغییر دهند یا مسئله را حل کنند. مثلا با رواج اشتغال و رونق بازار کسب وکار می‌کوشند با آسیب‌های اجتماعی مقابله کنند.
2- پاکدستی
دولت مصلح با کارگزاران پاکدست و سالم معنا پیدا می‌کند و برای این منظور ضمن دقت در انتخاب همکاران همواره بر عملکرد آنان آشکار و پنهانی نظارت دارد و با متخلفان بدون مجامله و رودربایستی برخورد می‌کند و برای ریشه‌کن شدن فساد و تنبیه مفسدان در چارچوب قانون بر بر‌گزاری علنی دادگاه‌ها تاکید می‌ورزد. چه اینکه بر این باور است که علاوه بر محکومیت در محاکم رسمی، محکومیت در افکار عمومی موجب شفافیت و بازدارندگی بیشتری است.
 3- توجه به نهادهای مدنی
دولتمرد مصلح و مدعی اصلاح به درستی می‌داند اصلاح و اداره جامعه در عصر حاضر بدون جامعه مدنی قوی متشکل از احزاب و اصناف و انجمن‌های مردمی میسر نیست. لذا به تکوین و تقویت جامعه مدنی اهتمام می‌ورزد.
4- دموکراسی
مصلحان سیاسی و اجتماعی از دیرباز دریافته‌اند؛ قدرت فسادآور است و فساد قدرت را فقط با قدرت مردم که همانا دموکراسی است، می‌توان کنترل کرد. لذا دولتمرد صالح کسی است که روند دموکراسی یا مردم‌سالاری را تقویت و تسهیل و تسریع نماید.
5- مطبوعات
دولت مصلح و وفادار به دموکراسی مطبوعات را به عنوان رکن چهارم دموکراسی به رسمیت می‌شناسد و از این نهاد و نقش اطلاع‌رسانی و نظارتی آن با تمام قوا حمایت می‌کند و از خطاهای احتمالی با دیده اغماض می‌گذرد.
6- نقد و ناقدان
دولت مصلح می‌داند و باور دارد که اصلاح امور در گرو نقد و انتقاد است و بنا بر همین باور در چنین دولت نقدپذیری، ناقدان آزاد و در امان و حتی شایسته احترام‌اند.
7- حاکمیت قانون
دولت مصلح دولت قانون است چه اینکه نادیده گرفتن قانون ولو نتایج مثبت هم داشته باشد، عین فساد و مولد مفاسد پی‌در‌پی خواهد شد.
8- رفع تبعیض
مصلحان اجتماعی با هر‌گونه تبعیض مخالف‌اند و اندیشه‌یی را که برای افراد و بخش‌هایی از جامعه امتیاز ی خاص قایل باشد ناروا می‌دانند و از اجرای آن جلوگیری می‌کنند.
9- آگاهی
چنین دولتی در ذات خود متکی به آگاهی و هوشیاری مردم و رای و نظر علما و دانشمندان و کارشناسان است.  با جهل و بی‌خبری و خرافه و افسانه‌سرایی بیگانه و دشمن است و از گردش آزاد اطلاعات و توزیع عادلانه معرفت و استقلال نهادهای علمی با تمام وجود دفاع می‌کند.
10- عدالت‌محوری
در این رویکرد اصلاح و اعتدال و عدالت و قسط لازم و ملزوم یکدیگرند. و هر کدام موجب بقا و قوام دیگری  است.  در این جا دور دولت  بر منهج  عدل است و البته عدالت تنها به امور اقتصادی محدود و مقید نمی‌شود بلکه شامل تو‌زیع عادلانه قدرت و معرفت و منزلت نیز می‌شود.
11- انسانیت
ویژگی مهم مصلحان انسان‌دوستی آنان است. این گروه با خطا مخالفند اما خطاکاران را لایق کمک می‌دانند مصلحان تنها به دنبال اصلاح روند و ساختارها  نیستند. آنها برای اصلاح افراد خطاکار هم نظر و بر‌نامه دارند.
نکته آخر و فوق‌العاده مهم: بدانیم بین دولت مصلح و جامعه صالح رابطه‌ی دوسویه و تقویت‌کننده وجود دارد بنابراین ما باید دولت را در مسیری که اعلام کرده یار و مددکار باشیم. دولت نیز باید به الزامات دولت مصلح و وعده‌های خود وفا‌دار باشد.