یکشنبه, 26 آذر 1396

هفته‌نامه شماره 493: 20 آذر 1396

سیرجان در عهد ناصری (بخش دوم)
- دکترمحسن پورمختار
در زمان تألیف کتاب جغرافیای ایالت کرمان( ۱۲۶۷ ق) از تأسیس سعیدآباد ۵۶ سال می‌گذشت و منشی کرمانی هنوز آن را «قریه سعیدآباد» می‌دانست و در باب آن می‌نوشت: «قصبه‌ای است بهجت‌بنیاد و خطّه‌ای‌ست مسرًت‌نهاد. آبش قنات و شیرین و خوشگوار، هوایش در کمال اعتدال و نُزهت‌آثار، باغات و مزارعاتش بسیار. مردمی که در آنجا ساکن‌اند- از بومی و غریب- به قدر ۴۰۰ خانوار می‌باشند، ولی اکثر متوطنین آنجا از مردم لار و جهرم و یزد و فارس و کرمان‌اند. به این جهت که از بندرعباس و گرمسیرات و فارس قوافل در آنجا می‌آید و از آنجا به اطراف نیز می‌رود، معامله و دادوستد خوب می‌شود. به قرب ۱۵۰ الی ۲۰۰ درب دکان بزّازی و بقّالی و خبّازی و کفّاشی و خیّاطی و صبّاغی(رنگرزی) و غیره در آن قریه است. دو-سه بازار مختصر و یک کاروانسرا هم دارد. در این محل غلات و حبوبات فراوان و ارزان است و از بناهای خیر ۴ درب حمام و ۳ مسجد و ۲ حسینیه دارد. چند نفر تجّار صاحب‌مایه با اعتبار در آن قریه توقف دارند. در قریه سعیدآباد عمارات خوب که قابل سکون باشد به قدر ۴۰-۳۰ خانه ساخته‌اند. در سمت غربی آن مدفن متبرکه امامزاده کامل‌الدین (امامزاده احمد) است، دو درخت سرو مقطور بلند در سر مرقد منوّر آن امامزاده عالی مقدار است که یکی خشکیده و دیگری هنوز نصفش سبز است و مردم هرشب جمعه به زیارت می‌روند».
 امّا در سال ۱۲۹۱ ق که احمدعلی‌خان وزیری جغرافیای کرمان را می‌نوشت؛ سعیدآباد ۸۰ ساله بود و آن را شهر می‌توان گفت، از حیث جمعیت و آبادانی از سلطان‌آباد عراق (اراک فعلی) و دولت آباد ملایر بیشتر و بهتر است. در این شهر هروقت کسی بخواهد ۴۰۰۰ من شکر یا ۱۰۰۰ من قند یا ۲۰۰۰ من تنباکو و ۲۰۰۰ من برنج و ۱۰۰۰ شیشه آبلیمو- به آنِ واحد ممکن است.
اما مُنشی کرمانی درباره روستاهای وابسته به سعیـدآبـاد نوشته ‌است: دو- سه قریه دیگر در نیم فرسخی سعیدآباد می‌باشند و جزو آن: آباده: ۶۰ خانه. ده‌یادگار: ۸۰-۷۰ خانه. مکی‌آباد: ۱۰۰ خانه، حمام، حسینیه و مسجد. (رساله دهات کرمان: ۴۵ خانوار)
روستاهای سیرجان در عهد ناصری
1. نصرت‌آباد
منشی کرمانی در باره نصرت‌آباد نوشته‌است: قطعه‌ای است مسرّت بنیاد در دو فرسخی مغرب سعیدآباد. 300 خانوار ساکن و ۱۵-۱۰ دکان خبازی و بقالی و خیاطی و کفاشی و ۱ حمام و ۱ حسینیه دارد. نصرت‌آباد ۶-۵ باغ اناری دارد، قیمت هر ۱۰ من انار آنجا- به سنگ تبریز- ۱۰۰۰ دینار (= ۱ قران) است. صاحب و مالک این قریه «امیرجعفر طاهری» بوده، از اکابر و مشاهیر سیرجان.
منشی کرمانی در باره طایفه طاهری می‌نویسد: در گذشته ۴۰۰-۳۰۰ مرد کارآمد داشت، امروزه پریشان و پراکنده در هر دیارند. اموال بسیار جعفرخان یا تباه شد یا به فروش رفت. از املاک وقفی او هم چیزی به ورثه‌اش نمی‌رسد.
2. محمـودآبـاد
منشی کرمانی درباره این روستا که به محمودآباد سید/ سادات، مشهور است می‌نویسد:
در ربع فرسخی شمال نصرت‌آباد واقع است. 3۰-2۰ سال قبل از این، سلاله‌ی السادات و فخرالحاج «حاجی سید ابوالمعصوم» که مردی مشهور و با استقامت رای و حسن رفتار است باعث آبادی آن شد و عمارتی عالی و ۱ حمام و مسجد و حسینیه در آنجا ساخت.
وی یک قُبه (واحد شمارش یخدان‌های قدیمی) یخچال هم در آنجا ساخته اما امروزه که ۵-۴ سال از اتمام آن می‌گذرد، به علتی نامشخص آب را به یخ تبدیل نمی‌کند. محمود آباد امروزه ۱۵۰ خانه دارد.
وزیری دربخش مشاهیر سیرجانِ کتاب جغرافیای خود در باره پسر حاج سیدابوالمعصوم می‌نویسد: حاجی سیدمصطفی پسر مرحوم سیدابوالمعصوم از أجلّه‌ی سادات رضوی است. قُراء(دهات) و مزارع متعدده در آنجا( سیرجان و اطراف آن) دارد و قطارهای شتر و گله‌های گوسفند را مالک است. گماشته و شُرکاء در بندر عباس و یزد و بعضی بلاد دیگر دارد که برای او تجارت می‌کنند. مردی صاحب خُلق و متواضع و دارای اقارب و عشیره است.
ادامه دارد...