روایت پاسارگاد از مشکلات روستای «معدن‌رز»
محرومیتِ همسایه معدن

- زهرا خواجویی‌نژاد
کنار موتور آب وسط روستا زن و بچه‌های زیادی نشسته‌اند و یا در حال شستن ظرف هستند یا لباس و یا پر کردن گالن‌های آب.
مشکل اصلی مردمان روستا «بی‌آبی»‌ست. آنها که هر روز با دبه‎ای در دست سلانه‌سلانه، راهی موتورآب وسط روستا می‌شوند و کوچه‌های منتهی پر از ردپای قدم‌های خیس زنان و مردان و کودکان دبه به دست است.قرارشان هر روز ظهر  کنار موتور آب است. زنان و مردان روستا در این فصل هر روز برای کارگری به پسته‌چینی می‌روند و بعد از اتمام کار این زنان هستند که باید بی‌آبی را جبران کنند.  وارد روستای «معدن رز» که می‌شوی اولین تصویری که رهگذران می‌بینند مردمی دبه به دست است که آب می‌برند. در بین‌شان گاهی کودکانی دیده می‌شوند  که هنوز آن‌قدر کوچکند که برای آب برداشتن تا کمر در جوی آب خم می‌شوند.
از سیرجان تا روستای «معدن‌رز» 110 کیلومتر است. برای رسیدن به روستا ابتدا باید وارد جاده اختصاصی گل‌گهر شد و سپس از فرعی سمت چپ وارد جاده دور و درازی می‌شویم که هرچه می‌رویم نمی‌رسیم. بعد از گذشتن از معدن 4، اولین روستایی که سر راهمان قرار می‌گیرد «روستای عین البقر » است. چندین روستا را پشت سر می‌گذاریم و در نهایت سمت راست جاده یک فرعی است. جاده کاملا خاکی و ناهمواری که طی کردنش بسیار دشوارست. به میانه راه که می‌رسیم به دلیل کوهستانی بودن منطقه جاده سنگ‌لاخی می‌شود. کل مسیر پر از سنگ‌ها کوچک و بزرگ رودخانه‌ای است. 7 کیلومتر را که جلو می‌رویم ورودی روستا دیده می‌شود: «به روستای معدن رز خوش‌آمدید».. روستا به دو بخش بالا و پایین تقسیم می‌شود و درختان بنه زیبایی خاصی به روستا بخشیده‌اند.
روستا زیاد شلوغ نیست. عده‌ای به پسته‌چینی رفتند. دانش‌آموزان راهنمایی و دبیرستان به دلیل نبود مدرسه در مدارس شبانه‌روزی سیرجان هستند و چهارشنبه عصر می‌آیند. بچه‌های کوچک‌تر هم در مدرسه شهدای 5 روستا درس می‌خوانند. قدمت مدرسه به سال 72 برمی‌گردد. مدرسه‌ای بزرگ با حیاطی خاکی و یک راهرو و دو کلاس. کلاس اول تا سوم را یک معلم درس می‌دهد و کلاس چهارم تا ششم را معلمی دیگر. 48 دانش‌آموز در این مدرسه درس می‌خوانند. وضعیت کلاس‌ها نسبت به مدارس عشایری خوب است؛ کلاس‌های بزرگ با تخته وایت‌برد و میز و نیمکت‌های فلزی. یکی از معلمان می‌گوید: «مدرسه مشکل خاصی ندارد. اما متاسفانه رسیدگی به مردم روستا نمی‌کنند مثلا ایاب و ذهاب‌شان فراهم نیستند. آسفالت ندارند. الان تقریبا 6 ماهه که مردم آب ندارند. شاگردان ما می‌خواهند دستشویی بروند آب نیست. دوتا سرویس بهداشتی داریم که آب ندارند و درشان قفل است. بچه باید چیکار کند؟ ما یک تانکری بالا داریم و سهمیه‌مان 100 لیتر آب است اگر قرار باشد در سرویس‌ها باز باشد منابع آب‌مان تمام می‌شود و خودمان مشکل پیدا می‌کنیم». از مدرسه که بیرون می‌آییم تعداد زیادی زن و مرد سر موتور آب نشسته‌اند. یکی از مردها می‌گوید: «در این روستا نزدیک 80 خانوار ساکن هستند و حدود 400 نفر جمعیت‌اش است. نسبت به روستاهای اطراف از همه بزرگ‌تر است. اینجا خیلی مشکل وجود دارد اما دو مشکل اساسی دارند؛ یکی آب و دیگری راه. آسفالت دارد از 5-6 کیلومتری‌ روستا رد می‌شود اما کاری به این روستا ندارد. از 5-6 ماه پیش هم آب خیلی کم شده است و بسیاری اوقات قطع است. در این مدت چون فصل تابستان بود، از موتور آب وسط روستا آب می‌بریم. اما در زمستان که موتور خاموش است مردم با مشکل اساسی مواجه می‌شوند». یکی دیگر از اهالی می‌گوید: «این روستا خانه بهداشت ندارد. مشکلی پیش بیاید مردم باید به سیرجان بیایند. روستای همجوار ما با 10 خانوار خانه بهداشت دارد ولی اینجا که جمعیت‌اش زیاد است خانه بهداشت ندارد. دوباره آسفالت هم همین جور است. روستاهایی که جمعیت زیادی ندارد حتی کوچه‌های‌شان هم آسفالت است چون اکثر روستاهای آن منطقه پسته‌دار هستند اما روستای ما پسته ندارند و عموما یا کارگرند یا دامدار». یکی دیگر از مردم می‌گوید: «طبق قانون یک درصد از درآمدهای گل‌گهر که به دولت می‌رسد باید صرف راه‌های محلی آن منطقه شود. آقای حسن‌پور در دوره اول نمایندگی‌اش اولین وعده‌ای که در روستای ما داد بحث جاده بود که تاکید کرد سریعا  تمام شود. از ده سال گذشته وضعیت بدتر شده که بهتر نشده است». یکی دیگر از اهالی می‌گوید: «ما نزدیک گل‌گهر هستیم اما از گل‌گهر فقط دود و خاک آن نصیب ما شده است. از بچه‌های روستا حتی یک نفر در گل‌گهر استخدام نیست. اگر هم کسی در گل‌گهر باشد برای پیمانکار و به کارهای کارگری مشغول است». روبه‌روی موتور آب ساختمان دهیاری‌ست. در دهیاری قفل است و دهیار در روستا حضور ندارد. یکی از اهالی می‌گوید: «دهیار داریم اما اغلب روزها در روستا نیست و هروقت هم ازش می‌پرسیم می‌گوید کار ما نامه‌نگاری است به اداره آب نامه می‌نویسیم و جواب نمی‌دهد ما که نمی‌توانیم یقه مسئولان را بگیریم». وی افزود:«در این سال‌ها حتی یک مسئول به این روستا نیامده است. مسئولان که خودشان نمی‌آیند حالا شاید رسانه‌ای شود ما را ببینند. مسئولان فقط مردم را هر 4 سال یک بار فریب می‌دهند و از دانش سیاسی پایین مردم سواستفاده می‌کنند». یکی از زن‌هایی که در حال شستن لباس سر موتور است می‌گوید: «فقط 20 درصد مردم مالک موتور آب هستند. 80 درصد مال چند مالک اصلی است. واسه همین یک پارچ آب می‌خواهیم ببریم مالکان ناراضی هستند. می‌گویند بروید آب‌تان را درست کنید. تازه همین آبی هم که ما بر می‌داریم سالم و بهداشتی نیست». او ادامه می‌دهد: «تا قبل از رمضان آب توی لوله‌ها بود درسته شور بود اما کار ما را راه می‌انداخت اما الان 6-7 ماهه یک چکه آب نداریم. همه‌مان کارگر هستیم. می‌رویم کفه پسته‌چینی ساعت 2 بعدظهر می‌رسیم نه آب داریم و نه امکاناتی داریم. باید بیاییم سر موتور ظرف آب کنیم بریزیم تو بشکه‌ها تا بتونیم برویم حموم. سر موتور هم اینقدر جمعیت زیاد است که همه با هم سر آب برداشتن دعواشون میشه، الان 6 ماهه آب نداریم اما مرتب برای ما قبض آب می‌آید.» یکی دیگر می‌گوید:«آب لوله‌کشی داریم اما فقط هفته‌ای یک روز آب توی لوله‌ها وجود دارد. بقیه روزها مجبوریم ظرف‌ها و لباس‌های‌مان را بیاوریم سر موتور بشوریم. از همین آب هم می‌خوریم. به سختی هفته‌ای یک بار بچه‌ها را حمام می‌بریم». یکی دیگر از زنان روستایی می‌گوید: «‌خانه بهداشت نداریم زن‌های باردار ، افراد فشارخونی و.. مجبورند به سیرجان بیاند و با این مسافت طولانی اگر اتفاقی برای یکی بیفتد تا به سیرجان برسیم فوت می‌کند». زن دیگری می‌گوید؛«مشکلات فراوان است غیر مشکل ما چیزی نداریم. خانه بهداشت نداریم، مدرسه راهنمایی نداریم، پارسال باران اومد خیلی از خانه‌ها و آغل‌ها خراب شدند و هیچ کمکی نکردند که درست کنیم. به مسئولان بگویید مدیون ما هستید اگر کاری برای‌مان نکنید. و نمی‌بخشیم‌تان».
- من هیچ قولی برای آسفالت ندادم
شهباز حسن‌پور نماینده مردم سیرجان در خصوص قولی که در زمینه آسفالت جاده روستای معدن‌رز داده است،گفت: «من هیچ قولی برای آسفالت ندادم اما متاسفانه دولت با مشکلات عدیده‌ای روبه‌روست و نتوانسته به خیلی از تعهداتش عمل کند و پروژه‌های نیمه‌تمام زیادی وجود دارد که هنوز تکمیل نشدند. این موضوع در حیطه وظایف مدیران اجرایی شهرستان است و باید این سئوال را از آقای فرماندار و بخشدار بپرسید. هرچند من می‌دانم با توجه به مشکلاتی که امروز دولت دارد این امکان فراهم نیست». او ادامه داد؛« هرکسی می‌تواند چنین ادعاهایی را مطرح کند. اما چنین سخنانی سند و مدرک نیست که بعضی دوستان رسانه دنبال آن هستند». حسن‌پور گفت: «بنده به جز دور اول که برای ارزیابی وضعیت به روستاهای سیرجان رفتم در دو دوره قبل به هیچ عنوان در ایام انتخابات به روستاها نرفتم تا مردم آزادانه تصمیم بگیرند اما همیشه در حد مقدورات اقدامات اساسی در منطقه انجام دادم اما هیچ وقت وعده‌ای ندادم که نتوانم آن را انجام دهم. الان اگر فردا جاده‌شان آسفالت شود روز بعد می‌گویند ما دانشگاه یا خانه بهداشت می‌خواهیم اما آیا اجرای آن در توان دولت است» وی افزود: «البته این را هم قبول دارم برخی از مدیران شهرستان در حل مشکلات مردم کوتاهی می‌کنند و این‌ها پذیرفتنی‌ست اما یکطرفه نباید به قاضی رفت. از طرفی باید ببینیم در 10 سال گذشته اولویت شهرستان در بحث جاده‌سازی جاده‌های روستایی بوده یا مسیرهای پرتردد. در این 10 سال جاده بندرعباس، کرمان، شیراز انجام شده و الان اولویت با جاده بافت است. البته میزان کاری که در این منطقه در این 10 سال شده است در 100 سال گذشته بی‌سابقه بوده است».
- از توان گل‌گهر برای آسفالت استفاده می‌کنیم
فرماندار سیرجان هم گفت: «‌از ابتدای شروع دولت تدبیر و امید جاده‌های بسیاری داشتیم که زیرسازی آن‌ها انجام و بعد رها شده بودند و زیرسازی هم داشت خراب می‌شد. اولویت ما جاده‌ روستاهای پرجمعیت بوده است اما قطعا آسفالت این روستا هم در برنامه کاری‌مان خواهد بود. و در آینده از توان گل‌گهر استفاده می‌کنیم. کارهایی هم که انجام شده دو برابر کارهایی بوده که دولت پول داشته است».
- در جریان مشکلات این روستا هستیم
منصور عماد بخشدار مرکزی هم گفت: «در جریان مشکلات روستا هستیم. این روستا آب دارد اما کمبود آب هست چون منطقه کوهستانی‌ست زدن چاه یک مقدار سخت است و اداره آب روستایی پیگیر این قضیه است و حتی گاهی اوقات آبرسانی سیار برای‌شان انجام می‌دهیم. ولی اینکه کمبود آب دارند درست است». او گفت:«کاری که دولت آنجا انجام داد دهیاری مصوب کردیم و مالیات بر ارزش افزوده را به حساب دهیاری می‌ریزد، دهیاری آنجا یکسری کارهای عمرانی انجام داده است». او در مورد حضور نداشتن دهیار در روستا گفت: «دهیار آنجا پاره‌وقت است. در طول ماه باید 6 روز کاری در روستا حضور داشته باشد. پاره‌وقت و تمام وقت به نسبت جمعیت تعیین می‌شوند. روستاهای بالای 1500 نفر تمام وقت و زیر 1500 نفر به نسبت جمعیتی که دارند دهیار پاره‌وقت است» وی افزود: «در این روستا 79 خانوار و 251 نفر زندگی می‌کنند. از طریق گل‌گهر هم آقای فرماندار و هم آقای حسن پور پیگیر قضیه هستند مخصوصا بحث جاده و اشتغال مردم. همچنین اعلام کردیم هرکس تسهیلات می‌خواهد با کمترین سود می‌دهند».
- اگر اعتبار بدهند جاده را آسفالت می‌کنیم
علیرضا رضایی‌پور، رییس راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای سیرجان گفت: «از معدن گل‌گهر تا فرعی جاده معدن رز تا قبل از این خاکی بود و مردم مشکل زیادی داشتند. الان الحمدالله تا بعد از دو راهی معدن‌رز هم آسفالت شده است. چون معدن‌رز را عبور دادند و آسفالت به سمت روستای چاه هفتاد تومانی رفته ست یک مقدار حساسیت برانگیخته شده که چرا به این سمت نیامده. الان هم به محض اینکه تخصیص اعتبار بدهند ما حتما اجرایش می‌کنیم». رضایی گفت: « اگر گل‌گهر عنایتی کند و بودجه‌ای بگذارد این مسیر هم آسفالت می‌شود. نصب نوار نقاله مردم روستا را دچار مشکل کرده است. تا الان پیگیری کردیم اما هنوز جواب قانع‌کننده‌ای ندادند. از طرفی روبه‌روی معدن 4 هم یک جاده انحرافی دادند این هم قرار بود زودتر تعیین تکلیف شود هنوز انجام نشده است».
- کارشناسان به دنبال پیدا کردن چاه جدید هستند
محمد رضا وحدتی معاون اداره آب فاضلاب روستایی گفت:«چاه آب آشامیدنی معدن رز به صورت دستی دهانه گشاد با عمق حدود 70 متر است که سطح آب‌های زیرزمینی پایین رفته و با پیگیری‌های به عمل آمده در سال‌های گذشته چندین بار اقدام به کف‌شکنی چاه نموده که تا حدودی مشکل اهالی مرتفع شد ولی متاسفانه در کف‌شکنی اخیر چاه به سنگ بستر برخورد کرد که دیگر امکان هیچ‌گونه کف‌شکنی وجود ندارد». او ادامه داد: «کارشناسان در حال بررسی برای پیدا کردن موقعیت مطلوب جهت حفر چاه جدید برای این روستا هستند که در صورت مثبت بودن جوابیه، چاه جدید حفر خواهیم کرد. در حال حاضر آب به صورت جیره‌بندی و با تانکر سیار تامین می‌شود که این امر مستلزم صرفه‌جویی اهالی در مصرف آب و استفاده فقط جهت شرب و بهداشت است و خواهشمندیم از آبیاری درختان خودداری نمایند».