شنبه, 25 آذر 1396

هفته‌نامه شماره 493: 20 آذر 1396

گزارشی از گردش یک معلول در شهر
شهر؛ شرمسار از معلولان
- نجمه محمودآبادی
هشتم آبان دومین همایش ضوابط مناسب سازی اماکن عمومی در سیرجان برگزار شد. همایشی که شعارش«مناسب سازی فرصتی برای برابرسازی دسترسی» بود، اگرچه در سال‌های اخیر کمیته مناسب‌سازی بارها چنین جلساتی برگزار کرده است اما همچنان خيابان‌ها و ساختمان‌ها برای معلولان دست‌نيافتني است. وقتي معابر شهري استاندارد و مناسب نباشد، آن‌وقت خيلي از ساده‌ترين تفريحات و دلخوشي‌ها هم براي معلولان حذف مي‌شود.
آیا سیرجان برای معلولان شهر مناسبی‌ است؟ برای یافتن پاسخ این سئوال به همراه روابط عمومی بهزیستی و یک معلول جسمی حرکتی راهی خیابان‌های شهر می‌شویم. قرارمان ساعت 8 صبح در اداره بهزیستی سیرجان است. مهدیه زودتر آمده و در اتاق‌های اداره سرک می‌کشد و با کارمندان سلام و علیک می‌کند. همه او را می‌شناسند. گپ می‌زند و گاهی می‌خندد. ویلچرش را راحت و آسان از این اتاق به آن اتاق هدایت می‌کند. عکاس نشریه که از راه می‌رسد به سمت خیابان شریعتی می‌رویم.
- خیابان شریعتی
این خیابان یکی از اصلی‌ترین خیابان‌های شهر است. خیابانی پرتردد و شلوغ. مهدیه در پیاده‌رو ویلچرش را جلوتر از ما می‌راند. می‌رسد به جلوی یک طلافروشی و متوقف می‌شود. طلافروشی پیاده‌رو را با میله‌های آهنی نزدیک به‌هم بسته است. مهدیه جلوتر نمی‌تواند برود. در کوچه‌ی کنار طلافروشی متوقف می‌شود و ماشین‌ها از پشت سرش وارد کوچه می‌شوند. کوچه خلوت که شد مهدیه عقب می‌آید و به طرف خیابان می‌رود. خیابان شلوغ است و پر ترافیک. عکاس نشریه عکس گرفتن را فراموش می‌کند و نگران مهدیه است. پشت سر مهدیه می‌دود مبادا ماشین‌ها به او نزنند. مهدیه از میان ازدحام ماشین‌ها به روبروی بانک رسالت می‌رسد. بانک پل را هم با میله‌های آهنی بسته است. امکان وارد شدن به پیاده‌رو نیست. یک نفر با تمسخر می‌خندد: «فکر کنم این بانک مشتری معلول نمی‌پذیرد برای همین پل را هم بسته که معلولان از چند متری‌اش هم رد نشوند». با تاسف سرش را تکان می دهد و می‌رود. مردم ایستاده‌اند به تماشا. چهره‌ها خسته است و پر از تاسف.
- پارک هادی
مهدیه از پیاده‌روی پارک می‌گذرد و جلوی زنجیری که در ورودی پارک نصب شده متوقف می‌شود. برای ورود به پارک، مهدیه باید زنجیر را بالا نگه دارد. ما کمک می‌کنیم و مهدیه وارد پارک می‌شود. کتابخانه پارک پله دارد. مهدیه نمی‌تواند واردش شود، دختر جوانی می‌ایستد اما چند نفر نیاز است تا مهدیه را کمک کنند تا وارد کتابخانه شود.
- خیابان امام خمینی(ره)
مهدیه خیابان امام را دوست دارد. اینجا همه چیز همکف است. جز یکی دو تا پاساژ. مهدیه هر کجا دلش بخواهد می‌رود. حتی ورودی طلافروشی‌ها را هم امتحان می‌کند. داروخانه، مغازه‌های پوشاک و البته بانک ملی که هم رمپ دارد و هم عابربانکی که مهدیه با سهولت می‌تواند از آن استفاده کند. مهدیه می‌خواهد از رییس بانک تشکر کند. سفارش عابربانک را هم به رییس بانک می‌کند: «فکر می‌کنم این تنها عابربانک در سیرجان است که معلولان دستشان به آن می‌رسد». رییس بانک خوشحال می‌شود.
- خیابان قدس ساختمان پزشکان بزرگمهر
عجیب است ساختمانی که برای ورود و خروج بیماران ساخته شده است رمپ ندارد. آسانسور هم ندارد. گویی فقط قرار است افراد سالم به این مکان رفت و آمد کنند. برای مهدیه نه امکان حضور در آزمایشگاه فراهم است و نه سونوگرافی که در طبقه‌ی پایین قرار دارد. مطب پزشکان هم در طبقات فوقانی دیگر جای خود دارد. خانم مسنی با واکر می‌خواهد از پله‌های ساختمان پایین بیاید. شوهرش هم مرد مسنی‌ست زیر بازوی زن را می‌گیرد و واکر را بالای پله‌ها رها می‌کنند و آرام آرام پایین می‌آیند. زن که به پایین پله‌ها می‌رسد دست می‌گیرد به دیوار تا نیفتاد و مرد می‌شتابد که تا قبل از اینکه زنش بیفتد واکر را بیاورد. بدون شک این ساختمان را مهندسی طراحی کرده است که خودش سالم بوده است.
- بلوار دکتر صادقی ساختمان بیمه تامین اجتماعی
ساختمان بیمه تامین اجتماعی از معدود ساختمان‌های اداری است که هم رمپ مناسبی دارد و هم آسانسور جهت استفاده‌ی معلولین. مهدیه از ورود به تامین اجتماعی راضی است و می‌گوید:«کارهایم به سهولت انجام می‌شود».
- خیابان ولی عصر ساختمان تجاری ولی عصر
این ساختمان نوساز است. رمپ هم دارد. مهدیه رمپ را امتحان می‌کند. غیر قابل استفاده است. ظاهرا رمپ تزیینی است. یکی می‌گوید: «خب کمکش کنید». مهدیه توضیح می‌دهد: «باید جوری ساخته شده باشد که خودم به تنهایی بتوانم ازش بالا و پایین شوم.» حالا یکی کمک می‌کند. «این ساختمان نوسازه. حیفه به خدا یه جور رمپشو می‌ساختن که قابل استفاده باشه نه از سر وا کنی.» رهگذر این را می‌گوید و می‌گذرد. او نیز متاسف است.
مهدیه دانشجوی حقوق است. او می‌گوید: «دانشگاه آزاد پردیس کاملا مناسب سازی شده است. من آنجا درس می‌خوانم و مشکلی ندارم. تنها مشکلم این است که یکی باید کمکم کنه ویلچر را از جعبه عقب ماشین درآورد و بهم بده». مهدیه در پاسخ به این سئوال که با آژانس راحت‌تر نیستی می‌گوید: «رانندگان آژانس ما را سوار نمی‌کنند همگی مدعی‌اند کمردرد دارند و نمی‌توانند ویلچر ما را بلند کنند و در جعبه عقب ماشین‌شان بگذارند.» مهدیه ادامه می‌دهد: «کاش بعضی از آژانس‌های مسافربری ون مناسب‌سازی شده داشتند که معلولین می‌توانستند به راحتی سوار و پیاده شوند.»
مهدیه عضو تیم پرتاب وزنه‌ی معلولین هم هست:«در سیرجان زمین ورزشی مناسب برای معلولان ورزشکار فراهم نیست. هفته‌ای یک بار برای تمرین باید به کرمان بروم. رفت و آمد در جاده سخت است. اما چون علاقه دارم سختی‌ها را تحمل می‌کنم. کاش امکانات ورزشی در سیرجان فراهم بود.»
مهدیه تا همین چند سال پیش خانه‌نشین بود: «انجمن معلولین جسمی و حرکتی که تاسیس شد، چند بار از انجمن باهام تماس گرفتن. پدر و مادرم تشویقم کردن. انجمن باعث شد از خونه بیرون بزنم».
حالا مهدیه پر از اعتماد بنفس است. پر از انرژی و پر از عزت نفس. اگر چه پیاده‌روها را به روی او بسته‌اند. اگر چه پله‌های فراوان مانع حضورش در خیلی از مکان‌های عمومی شهر شده است، اما مهدیه به آینده امیدوارست. آینده‌ای که معلولان هم جز افراد جامعه به حساب آیند و برای‌شان رمپ‌ها و آسانسورهای مناسب در نظر گرفته شود نه رمپ‌های تزیینی.
- 20 درصد از ساختمان‌های شهر مناسب‌سازی را رعایت کرده‌اند
حسن زیدآبادی‌نژاد معاون فنی و شهرسازی شهرداری سیرجان در مورد مناسب‌سازی شهر گفت:«در بحث مناسب‌سازی می‌توانیم بگوییم در سنوات گذشته خیلی توجهی به این مقوله نشده است. ولی در دو، سه سال اخیر در این بحث شهرداری ورود کرده است». وی ادامه داد:«از اصلاح معابر مخصوصا پیاده‌روسازی شروع کرده‌ایم. یک خط هم ویژه معلولان در نظر گرفته‌ایم ولی هنوز به صورت ناقص است چون نهایتا به انتهای خیابان منتهی و متوقف می‌شود. به شهرداری مناطق هم اعلام کرده‌ایم مخصوصا در حال حاضر حساسیت ما روی اماکن عمومی است». مهندس زیدآبادی از جدی بودن شهرداری در مناسب‌سازی شهر خبر داد و گفت:«در همایش مناسب‌سازی که دو هفته قبل با حضور دوستان نظام مهندسی و شهرداری برگزار شد، قرار شد به جد این موضوع پیگیری شود. از سال گذشته به شهرداری‌های منطقه یک و دو هم ابلاغ شده است که ضوابط مناسب سازی را رعایت کنند. به دوستان سازمان نظام مهندسی هم اعلام شد که در زمانی که طراحی می‌کنند حتما در نقشه‌ها ضوابط مناسب‌سازی را رعایت کنند». معاون فنی شهرداری با بیان این که بحث مناسب‌سازی مقوله‌ای است که همکاری سه جانبه‌ای بین شهرداری‏، نظام‌مهندسی و بهزیستی را می‌طلبد، افزود:«شهرداری مناطق را ملزم کردیم که دوستان زمانی که پایان‌کار را صادر می‌کنند حتما یک بازدید داشته باشند اگر ضوابط مناسب‌سازی رعایت شده بود بعد پایان‌کار را صادر کنند.» زیدآبادی در ادامه افزود:«فعلا پارک ملت را برای معلولان مناسب‌سازی کرده‌ایم و درصدد هستیم چندین سرویس بهداشتی هم برای معلولان در این پارک ساخته شود».
معاون فنی شهرداری در مورد ایجاد میله‌هایی که خودسرانه در پیاده‌روها نصب و مانع از تردد معلولان می‌شود گفت:«بعضی‌ها به صورت خودسرانه میله‌هایی در پیاده‌روها کار گذاشته‌اند. چندین اخطار هم شهرداری داده است و به بچه‌های واحد اجراییات هم گفته‌ایم برخورد کنند مثلا از این موانع در بلوار قاآنی بود که شهرداری آن‌ها را برداشت». حسن زیدآبادی‌نژاد در مورد تعداد ساختمان‌های مناسب‌سازی شده شهر گفت: «شاید فقط 20 درصد ساختمان‌های سیرجان مناسب‌سازی را رعایت کرده‌اند و 80 درصد ساختمان‌ها مناسب‌سازی نشده‌اند. بعضی از ساختمان‌ها دیگر امکانش نیست مناسب‌سازی شوند و در مورد این ساختمان‌ها نمی‌شود کاری کرد ولی آن دسته از ساختمان‌هایی که واقعا امکانش باشد خواهش ما این است که نسبت به مناسب سازی ساختمان اقدام کنند».
 مناسب‌سازی ساختمان‌های دولتی به نظام‌مهندسی مربوط نمی‌شود
مهندس خلیفه‌ای رییس سازمان نظام مهندسی سیرجان از همکاری همه جانبه بین شهرداری و نظام مهندسی در بحث مناسب‌سازی خبر داد و گفت:«تا آن‌جا که مربوط به سازمان نظام‌مهندسی است تلاش می‌کنیم قوانین و مقرارت مناسب‌سازی را رعایت کنیم اما دقت داشته باشید این فقط مربوط به ساختمان‌های خصوصی است. در ساخت ساختمان‌های دولتی مثل ادارات، بانک‌ها و... که زیر نظر دولت و با بودجه دولتی ساخته می‌شوند مربوط به نظام مهندسی نمی‌شود».رییس نظام مهندسی در ادامه افزود: «این حقی است بر گردن همه‌ی مردم. مردم خودشان باید به معلولان توجه داشته باشند و بخواهند ساختمانی که می‌سازند امکان رفت و آمد معلولان در آن فراهم باشد».
- حداکثر شیب رمپ باید 8% باشد
رضا باقری مهندس عمران در توضیح ساخت رمپ برای معلولان گفت:«حداکثر شیب رمپ باید 8% باعرض 120 سانتی متر باشد و در سطوح شیبدار بالاتر از 10 متر نیز پاکرد پیش‌بینی شود». وی در ادامه افزود: «نصب میله دستگرد در دو طرف سطوح شیبدار، غیرلغزنده بودن سطح شیبدار و...از دیگر نکاتی است که باید در ساخت رمپ رعایت شود».وی در مورد ساخت ورودی‌ها و خروجی‌های ساختمان هم گفت:«حداقل عرض در ورودی باید 160 سانتی‌متر و حداکثر آستانه درها باید 2 سانتی‌متر باشد. توجه شود حداقل عرض راهرو در ساختمان‌ها 140 سانتی‌متر و کف راهروها و سالن‌ها هم غیر لغزنده ساخته شود».
در مقوله مناسب‌سازی مشکل کمبود قوانین و مقررات و ضوابط نیست. مشکل اصلی اجرا نشدن این قوانین و نبود نهادی برای نظارت بر اجرای کنوانسیون حقوق افراد معلول و جانباز و همچنین بی‌توجهی به موضوع مناسب‌سازی است. ناآشنایی مهندسین و مشاورین و عوامل ساخت‌وساز بناها در جامعه خود از دیگر این مشکلات است.بیایید یکبار به این فکر کنیم شاید در آینده یکی از ما جزو جامعه‌ی 10 درصدی معلولان باشیم.