سه شنبه, 04 آبان 1400

هفته‌نامه شماره ۶۷۴ | ۲۶ مهر ۱۴۰۰

یک بافنده و پژوهشگر، یک تولید‌کننده و صادر کننده و یک فروشنده گلیم از وضعیت گلیم بعد از جهانی شدن می‌گویند:

صادرات وضع خوبی ندارد

- بعد از جهاني شدن شرکت‌ها، اداره‌ها و... براي هداياي خود گليم خريداري مي‌کنند

- چند سال پیش در روستاي اميرآباد 317 کارگاه توليدي داشتم

الان در حال حاضر در روستاي مجموعا 11 کارگاه در این روستا فعال است

- حسین اطمینان

گلیم سیرجان سال گذشته جهانی شد و این مهم ترین خبر حوزه صنایع دستی در کشور بود. 

سه سال پیش در سفری که  بهمن نامورمطلق معاون صنایع دستی وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری به سیرجان داشت گلیم شیرکی‌پیچ را یک اثر بسیار با ارزش خواند و گفت گلیم پتانسیل جهانی شدن را دارد. از همان سال مسئولان و گروه‌های مردمی و نشریات تلاش خود را برای جهانی شدن گلیم آغاز کردند اتفاقی که سال گذشته با حضور کارشناسان جهانی رخ داد. اما جهانی شدن چه نفعی برای گلیم سیرجان داشته است؟ پس از جهانی شدن بسیاری به این موضوع انتقاد داشتند که هیچ اتفاقی رخ نداده و جهانی شدن گلیم تاثیری برای سیرجان نداشته است. جواب این سوال را از یک نفر فروشنده گلیم در سیرجان، یک نفر تولید کننده وصادرکننده گلیم و یک نفر بافنده و پژوهشگر گلیم جویا شدیم.

- فروش داخلی افزایش داشته است

محمد‌رضا دهچاهی صاحب یکی از فروشگاه‌های گلیم در سیرجان گفت: از زمانی که گلیم جهانی شده فروش داخلی زیاد شده است. وی افزود اما روی صادرات تاثیری نداشته‌ایم، گلیم اگر صادر می‌شد خیلی اوضاع بهتر بود. به گفته وی بعد از جهانی شدن شرکت‌ها، اداره‌ها و... برای هدایای خود گلیم خریداری می‌کنند و اگر این روند ادامه داشته باشد به نفع بافنده است. به بافنده‌ها مراجعه بیشتری می‌شود. باید سیستم‌های دولتی و خصوصی برای خرید حمایت کنند. 

- 70 درصد بافنده‌ها دیگر گلیم نمی‌بافند

مهدی روح‌الامینی تولیدکننده‌ و صادر کننده گلیم هم در این رابطه گفت: در زمینه‌ی تولید افزایشی نداشتیم و جهانی شدن نقش مثبتی نداشته است، اما در زمینه‌ی فروش، آن هم فروش داخلی وضعیت بهتر شده است. مصرف سیرجان و استان کرمان بعد از جهانی شدن گلیم 50 درصد افزایش پیدا کرده است. به گفته وی بافنده‌‌ها مثل قبل از تولید استقبال نمی‌کنند. وی در این رابطه مثالی هم زد:چند سال پیش من در روستای امیرآباد 317 کارگاه تولیدی داشتم که همه این کارگاه‌ها بافنده داشتند که هر کارگاه چهار متر مربع ماهانه گلیم می‌بافت. الان در حال حاضر در روستای امیرآباد مجموعا 11 کارگاه فعال است که میانگین تولید هر کارگاه یک متر مربع است. وی گفت: این واقعیتی است که من دارم می‌بینم. وی در پاسخ به این سئوال که این موضوع نمی‌تواند به آینده‌ی گلیم ضربه بزند، گفت: در ده سال آینده اگر این روند ادامه داشته باشد، یک گلیم در سیرجان بافته نمی‌شود.تولید ما از نیمه دوم سال 87 تاکنون به یک دهم رسیده است و از سال 91 هم کم‌تر شده است. 

روح‌الامینی در پاسخ به این سوال که چرا تولید گلیم کاهش داشته؟ گفت: از سال 75 تولید را شروع کردیم، میانگین سن بافنده‌ها17 سال تا 40 سال بود. آنهایی که 40 سال داشتند الان دیگر کار نمی‌کنند. 17 ساله‌ها هم ازدواج کرده‌اند و سرگرم زندگی شده‌اند و فرزندان آن‌ها هم میلی به بافت گلیم ندارند. وی آماری هم از گلیم‌ باف‌ها ارایه کرد؛«از بافنده‌های قبل 70 درصد گلیم نمی‌بافند. آن 30 درصد هم برای تعهدی که به بیمه دارند گلیم می‌بافند».

- خانواده‌ها گلیم را هنر نمی‌دانند

 وی در پاسخ به این سئوال که آیا آنها به دلیل نداشتن درآمد گلیم نمی‌بافند، گفت: درست است که خیلی درآمد ندارند ولی درآمد از قبل کم‌تر نشده است. مهم‌ترین دلیل این است که خانواده‌ها گلیم‌بافی را هنر نمی‌دانند. برای این موضوع هم تلاشی از سوی مسئولان صورت نگرفته است.  او معتقد است؛«باید مراسم‌هایی بگذارند و آنها را دلگرم کنند. یکی از بافنده‌ها تعریف می‌کرد و می‌گفت وقتی گلیم را برای فروش بردم همه به من خندیدند که تو هنوز دنبال گلیم‌بافی هستی.گلیم‌بافی به عنوان یک هنر بد در بین مردم جا افتاده و به چشم حقارت به آن نگاه می‌کنند. ولی گلیم یک هنر منحصر به فرد و عالی است. گلیم از افتخارات صنایع دستی ایران است. 

- هند گلیم را یک‌دهم قیمت ایران تولید می‌کند

این صادرکننده گلیم در پاسخ به این سئوال که جهانی شدن چه نقشی در صادرات داشته گفت: صادرات وضعیت خوبی ندارد. الان با شرکت‌های فرش بزرگ تماس می‌گیریم می‌گویند ما خارج فروش نداریم. کسی که من ماهی سه هزار متر مربع گلیم برایش تولید می‌کردم و او صادر می‌کرد الان یک متر هم نمی‌خواهد. وی در مورد دلیل این موضوع هم گفت: کشوری مثل هند گلیم را به قیمت یک دهم ایران تولید می‌کند. اقتصاد آن‌ها ضعیف است. بافنده با روزی 2 هزار تومان گلیم تولید می‌کند، کیفیت پایین‌تر است اما قیمت با گلیم سیرجان خیلی اختلاف دارد. وی در پاسخ به این سئوال که چه باید کرد گفت: مصرف داخل باید استقبال بیشتر شود. بایدگلیم مقرون به‌صرفه‌تر تولید شود. هنرستانی که قرار بود شرکت نظم‌آوران تاسیس کند باید تاسیس شود. وی ادامه داد امیدوارم من اشتباه کنم ولی با این روند من احساس می‌کنم آینده اصلا روشن نیست. 

- اتفاق خوبی رخ داده است

مریم افسری پژوهشگر و بافنده گلیم شیرکی‌پیچ هم در این رابطه گفت: مردم در شبکه‌های مجازی می‌نویسند گلیم جهانی شده و اتفاقی نیفتاده ولی چنین موضوعی نیست. درموضوع جهانی شدن دو مسئله اقتصاد و فرهنگ گلیم مهم است. اول در مورد بحث فرهنگی توضیح می‌دهم. همین که جهانی شدن باعث شد شرکت‌های سیرجان و استان هدایای خود را گلیم در نظر می‌گیرند، موضوع مهمی است. من چند سال است که همه جا گلیم هدیه می‌دهم. اما این اتفاق حالا در جامعه در حال رخ دادن است. افسری گفت: چند سال پیش یک گلیم به یک نفر هدیه دادم که آن را جلوی سرویس بهداشتی انداخت اما بعد از جهانی شدن گلیم را شسته و روی میز انداخته. این موضوع نشان‌دهنده‌ی تاثیر خوب جهانی شدن است و دور از انصاف است که بگوییم اتفاقی نیفتاده است. به گفته وی جهانی شدن، شروع یک اتفاق است و تاثیر فرهنگی خود را گذاشته. 

وی ادامه داد بعضی از مردم با جهانی شدن گلیم توقع شق‌القمر دارند ولی مشکلات زیادی وجود دارد: «مطمئن باشید از چند سال دیگر در جهیزیه دختران هم گلیم گنجانده می‌شود. فرهنگ همین‌جوری به وجود می‌آید.» وی در مورد کاهش بافنده‌ها هم گفت: بافنده‌هایی که یک روز این کار را عیب می‌دانستند. جهانی شدن در حال تاثیر‌گذاری روی آن‌ها است. متوجه شدندکه گلیم یک کار ارزشمندی است. مردم هم این بینش را پیدا کرده‌اند که کار ارزشمندی است. به گفته وی صادرات اما یک مقوله جداست. اول ما تاثیر از داخل می‌گذاریم بعد به بیرون. گلیم اگر می‌خواهد به مرحله صادرات برسد باید از یک‌سری تغییرات بگذرد. تولید‌کنندگان باید شروع کنند. همه باید دست به دست هم دهیم. جهانی شدن خیلی تاثیر گذاشت. دارد کار انجام می‌شود. درست است که خیلی ایرادات و مشکلات زیادی وجود دارد. یک نوزاد به دنیا آمده به هر بدبختی است باید بزرگ شود. اگر کاری انجام نشود ممکن است این برچسب جهانی شدن را از ما بگیرند. 

- مادرم اصرار داشت بافنده شوم

وی ادامه داد درست است هنوز خیلی‌ها بافت گلیم را کار پایینی تصور می‌کنند مثلا دانش‌آموزان در هنرستان زینب خجالت می‌کشیدند بگویند رشته گلیم‌بافی هستیم. اما بنده از بچگی درگیر این موضوع بودم. خودم بچه بودم، کلاس دوم مادرم در مطبخ نخ رنگ می‌کرد و گلیم با چه سختی بافته می‌شد. مرحوم مادرم به شدت اصرار داشت که من کار بافت انجام دهم. رشته من ریاضی بود و در دانشگاه باهنر کرمان رشته متالورژی می‌خواندم، ترم پنجم درس را رها کردم و دنبال گلیم‌بافی رفتم. این‌ها تجربه‌ی زیستی بود که من زندگی کردم. همه اتفاق‌های خوبی بود. مادر من بدون اینکه چیزی از دغدغه فرهنگی بداند به لحاظ حس عشیره‌ای بودن میراثش را به من انتقال داد. فرهنگ را به من انتقال داد.

- راحت می‌توان در مورد گلیم در مدارس صحبت کرد

به گفته‌ی وی جهانی شدن یک حسن داشت این‌که من می‌روم در یک مدرسه و از مدیران می‌خواهم که در مورد گلیم با دانش‌آموزان صحبت کنم آنها اجازه ورود می‌دهند. وقتی با تیپ امروزی می‌روم و دار گلیم می‌برم و خودم را معرفی می‌کنم. بچه‌ها تعجب می‌کنند و به من می‌گویند ما فکر می‌کردیم این یک کار بی‌کلاس است. ما چه جوری کلاس گلیم ثبت‌نام کنیم؟ اگر مسئولان لطف کنند فضای آموزشی را مهیا کنند، قطعا در آینده بافنده‌های زیادی خواهیم داشت. وی معتقد است سال‌های سال تفکرات و نوع زندگی باعث شده گلیم‌بافی و قالی‌بافی به یک کار پایین تبدیل شود. اما این می‌تواند تغییر کند و به یک کار خوب تبدیل شود. اینکه بیاییم مشکلات را بزرگ کنیم خوب نیست. ما باید از یک جا شروع کنیم. مطمئنا اتفاق‌های خوبی خواهد افتاد. 

- گلیم به اسم شهرهای دیگر صادر می‌شود

وی در مورد بحث اقتصادی گلیم گفت: تولید‌کنندگان گلیم در سیرجان تولید داشتند و مشتری از تهران و برخی شهرهای دیگر هم داشتند. متاسفانه هیچ‌کس گلیم را به عنوان سیرجان نمی‌شناخت و این گلیم به اسم شهرهای دیگر صادر می‌شد. آنها فکر می‌کردند گلیم صنایع دستی استان فارس است. موضوع مهم اینکه ما بایدکدینگ گلیم را انجام دهیم. اتحاد لازم است، باید تمام تولید‌کنندگان جمع شویم و نیاز به یک انجمن و اتحادیه داریم. ما باید به داد خودمان برسیم. وقتی متحد شویم دولت هم می‌آید و سازمان‌دهی را بر عهده می‌گیرد. من چند ماه کدینگ را پیگیری کردم. اگر این کار انجام شود گلیم را از دست شهرهای دیگر نجات می‌دهیم. ما در صنایع دستی نمی‌توانیم جلوی کسی را بگیریم که این کار را به اسم خودش صادر نکند. تولید‌کنندگان گلیم را می‌فرستادند و می‌گفتند گلیم افشار است. گلیم صادر می‌شود اما به اسم‌ شهرهای دیگر صادر می‌شود. 

- خرید خارجی‌ها از ایران کم شده است

وی در پاسخ به این سئوال که چه باید کرد، گفت: اول این که باید بگویم اوضاع فروش صنایع دستی و به خصوص دست‌بافته‌ها در خارج از کشور خوب نیست و خیلی کم شده است. اقتصاد جهانی برای صنایع دستی مشکل دارد. الان دوستان من در مالزی می‌گویند ما کرایه مغازه را درنمی‌آوریم و فقط تولید ارزان می‌فروشیم. به گفته افسری الان دست‌بافته‌های افغانستان و پاکستان توی بورس است. من در آلمان گلیم سیرجان را در خانه‌ی یک نفر دیدم ولی نمی‌دانست در سیرجان تولید می‌شود. در افغانستان و پاکستان فرشی تولید می‌شود به اسم قالین. اروپا به علت این که دست‌بافته ارزان می‌شود آن را می‌خواهند. با این وجود از الان به بعد می‌توانیم کاری کنیم که این گلیم را به اسم سیرجان بشناسند.

- گلیم را بارکدگذاری کنیم

 الان سیرجان به عنوان شهر گلیم ثبت شده است. اولین کار این است که گلیم سیرجان بارکد‌گذاری شود که هر نقطه دنیا که می‌رود مشخص شود از کجا آمده است. برای این کار باید برنامه داشته باشیم. نکته بعد اینکه ما طراحی‌های‌مان ایراد دارد که باید این موضوع نیز اصلاح شود. قیمت گلیم سیرجان با توجه به جهانی شدن بالا رفت در صورتی که برعکس می‌بایست پایین بیاید. ما باید با برنامه زحمت بافنده را کم کنیم که قیمت تولید پایین بیاید. این موضوع‌ها را من به مسئولان پیشنهاد داده‌ام. صادرات همین‌جوری نیست باید مشاور اقتصادی داشته باشیم. ما باید تولید را مدیریت کنیم. جوری تولید کنیم که کیفیت کم نشود ولی قیمت پایین بیاید.