گلایه‌های مردم و مغازه‌داران از قیمت بالای میوه در سیرجان

رنگارنگ‌های گران‌قیمت

- بتول بلالی

زیر نوری که مغازه‌دار برای جلوه‌دادن جنس‌هایش روشن کرده به تک‌تک سینی‌های پر از میوه نگاه می‌کند که با فرم خاصی چیده شده‌اند. برچسب قیمت روی میوه‌ها نیست. قیمت یک قلم را می‌پرسد و ترجیح می‌دهد فقط به رنگارنگی آن‌ها نگاه کند و برود. مشتری دیگر، فقط قیمت چند قلم میوه را می‌پرسد. مغازه‌دار می‌گوید پلاستیک بدهم پر کنی و او «برمی‌گردم» را بهانه نخریدن می‌کند. انگار سبد خیلی‌ها خالی از میوه است. مرد جوان دست فرزندش را گرفته و قدم‌زنان از جلوی میوه‌فروشی عبور می‌کند. کیسه‌پلاستیکی زیر دستش تقریبا 10 دانه زردآلو را در خود جای داده، به اندازه‌ای که هوس فرزندش را برطرف کند. 

تقریبا همه میوه‌ها در بازار با قیمت‌های مختلف و بالایی فروخته می‌شوند و باعث شده تا بسیاری از مردم با حسرت از کنار میوه‌های رنگارنگ مغازه‌ها عبور کنند و قدرت خرید نداشته باشند. مغازه‌های میوه‌فروشی لامپ‌های پر‌نورشان روشن است اما بازار فروش‌شان خاموش. حتی خانواده‌هایی که دست‌شان به دهن‌شان می‌رسد نیز در خرید و مصرف میوه ملاحظه می‌کنند. سالاد که همیشه زینت‌بخش سفره‌ها بود حالا با گرانی خیار‌سبز چندی است که از سفره‌ها رخت بربسته. یک ظرف کوچک سالاد چندین هزار تومان ناقابل هزینه دارد. با گرانی میوه فقط رنگ و وارنگی میوه‌ها باقی مانده و حسرتی بر دل. 

- مردم مثل قبل خرید نمی‌کنند 

وارد میدان تره‌بار انتهای بازار می‌شوم. ساعت 5/9 شب است. مغازه‌ها هنوز بازند. همان مغازه‌هایی که هنوز غروب به سیاهی شب نرسیده تعطیل می‌کردند حالا برای فروش باقی‌مانده‌ی میوه‌ها معطل مانده‌اند. یکی از میوه‌فروشان راکد بودن بازار میوه را گران شدن دلار می‌داند؛ «دلار روی همه‌چی تاثیر گذاشته. توی ایران همه‌چی به همه‌چی ربط داره. حتی تره‌بار را هم نمی‌فرستن شهرهای دیگر و می‌گن بالا می‌ره حاضرن بریزن بیرون ولی نمی‌فرستن. قیمت گوجه‌فرنگی را پایین آوردیم تا 1500 تومن ولی مردم مثل قبل خرید نمی‌کنن. قبلا دو کیلو و سه کیلو می‌خریدن اما حالا خرید به نیم‌کیلو و یک کیلو رسیده». یکی از میوه‌فروشان با اصرار از مشتری می‌خواهد تا حداقل یک کیلو انگور بخرد. فروشنده قیمت را هزار تومان پایین می‌آورد. حتی حاضر است به قیمت خرید بفروشد اما مشتری می‌گوید گران است و می‌رود. دلواپسی میوه‌فروشان از خراب شدن بار است. مغازه‌دار دیگری از اوضاع فروش میوه ابراز نارضایتی می‌کند؛ «بادمجان‌ کیلویی 300 تومان را هزار تومان می‌فروشیم. خب معلوم است که فروش‌مان کم می‌شود. وقتی میدان تره‌بار سیب درختی را کیلویی 4 هزار تومان به ما می‌دهد، مجبوریم گران بفروشیم.» او می‌گوید بازرس نداریم. یک سال است کسی نمی‌گوید شما چه‌کاره‌اید. 

حمید و مجتبی هم میوه‌فروشی دارند. آن‌ها ایستاده‌اند تا باقی‌مانده میوه‌ها را بفروشند و بروند خانه، اما مشتری نیست. محسن می‌گوید از صبح انبه‌ها را مفت فروختیم. قیمت هر کیلو خیارسبز داخل میدان مرکزی تره‌بار 2800 و 2500 تومان است ما کیلویی چند بدیم؟ وقتی گران است، مردم زورشان می‌آید بخرند. ما می‌دهیم سه هزار تومان اما مردم نمی‌خرند. مجبوریم کم‌تر از قیمت خرید بدهیم تا بارمان نماند. الان همه‌ی بارها ضرر است. موز 4 هزار تومانی  را 6 هزار و 500 تومان می‌خریم و 7 هزار تومان می‌دهیم». کم‌تر مغازه‌ای است که گیلاس برای فروش داشته باشد. محسن می‌گوید هر‌ کسی نمی‌تواند گیلاس بیاورد، چون قیمتش بالاست می‌ترسند بماند و خراب شود و ادامه می‌دهد: «هیچی ارزون نیست. پارسال 7-8 قلم میوه (یک وانت میوه) سه میلیون تومان خریداری می‌کردیم الان باید 10 میلیون تومان بپردازیم. امروز پنج صندوق گوجه‌فرنگی آوردم، دو صندوق به زور فروش رفته، 90 کیلو هویج ‌آوردم از صب تا حالا فقط 15 کیلو فروش داشتم.» محسن از رکود دو ساله بازار تره‌بار می‌نالد و یادش می‌افتد که ماهی سه میلیون تومان باید اجاره مغازه بدهد. به میوه‌هایی که فروش نرفته‌اند اشاره می‌کند و سرش را تکان می‌دهد. میوه‌فروش دیگری با گفتن اینکه 20 کیلو گل‌کلم را دور ریختم می‌فهماند که وضع خرید مردم خراب است؛ «پنج ماه کرایه مغازه را از کیسه می‌دهم. کلا توی بازار خبری نیست. سودش را دلال میدان می‌برد». 

یکی از خریداران بابت سه دانه انبه و 1 کیلو قیسی و چند دانه موز مبلغی بالای 45 هزار تومان پرداخته است؛ «فقط یک وعده برای خانواده ما می‌شود». او می‌گوید: چرا نظارتی بر بازار میوه نمی‌شود. شهروند دیگری می‌گوید: «برخی میوه‌ها را مجبوریم بخریم و گاهی هم برای‌مان تعارف می‌آورند، هنوز نتوانستم به خاطر گرانی میوه میهمانی بدهم. به نظرم قیمت یک شام مختصر کم‌تر از خرید دو ظرف میوه برای میهمانی باشد». 

- خشکسالی و کمبود میوه علت گرانی است 

غلامرضا شهبا رییس اتحادیه  میوه و تره‌بار سیرجان می‌گوید: «نظارت بر قیمت‌ها بر مبنای فاکتور خرید به اضافه 30 درصد سود برای خرده‌فروش است و نرخ مصوب نداریم. وی قیمت‌های مختلف موجود در بازار میوه را فقط برمبنای کیفیت میوه‌ها می‌داند؛ «کیفیت همه میوه‌ها مثل هم نیست. جنس خوب و بد داریم.» وی از وجود برخی افراد خارج از صنف میوه‌فروشان نظیر افغانی‌ها گلایه دارد و معتقد است بازار را از دست آن‌ها درآورده‌اند و در مورد برخی اقلام میوه نظیر انبه نمی‌توانند دخالتی در نرخ مصوب میدان داشته باشند؛ «قانون را از دست ما گرفته‌اند. گروهی افغانی با قدرت کار می‌کنند. مثلا انبه را به سیرجان وارد می‌کنند و با هر قیمتی دل‌شان می‌خواهد می‌فروشند و ما نمی‌توانیم نظارتی بر کار این‌ افراد داشته باشیم. به مسئولان شهری هم اعلام کردیم اما در جمع‌آوری افاغنه و دست‌فروشان سطح شهر کمک نمی‌کنند. این باعث دلسردی اتحادیه شده است.» شهبا عامل گرانی‌ میوه‌ها را خشکسالی و کمبود میوه اعلام می‌کند؛ «تولید‌کننده قبلا ضرر کرده و دیگر کشت نکرده است مثل هندوانه، سرمازدگی نیز باعث کمبود برخی میوه‌ها مثل گیلاس شده، در نتیجه باعث افزایش قیمت‌ها شده است. همچنین 10 درصد کرایه حمل بار و کرایه وسایل نقلیه هم بر گرانی موثر است». 

- کیفیت تعیین‌کننده‌ قیمت است

مرتضی قنبری رییس میدان‌داران میوه‌ و تره‌بار سیرجان، عرضه و تقاضا و نبود مدیریت در کشت و برداشت را عامل گرانی میوه‌ها دانست؛ «گرانی میوه‌ها دست اتحادیه میوه‌فروشان نیست. امسال با عرضه کم برخی میوه‌ها مواجه شدیم. تقاضا بالا رفته و عرضه کم است. این‌ها مدیریت شود همه چیز حل می‌شود». 

قیمت برخی میوه‌ها نه تنها در مغازه‌ها بلکه در غرفه‌های میدان تره‌بار هم فرق می‌کند. قنبری متغییر بودن قیمت‌ها را ناشی از کیفیت میوه‌ها عنوان کرد. مثلا هویج از کیلویی هزار تومان تا 2 هزار و 500 تومان یا نرخ گیلاس را از کیلویی 15 تا 20 هزار تومان را براساس کیفیت می‌داند. قنبری افزود: «در سیرجان نرخ و حریم قیمتی می‌گذاریم تا قیمت‌ها بالا نرود. بر اساس کیفیت قیمت‌ها تغییر می‌کند. برای سه قشر ضعیف، متوسط و خوب جنس در بازار داریم. در سیرجان 80 درصد مردم جنس با‌کیفیت می‌خواهند، به همین دلیل قیمت‌ها فرق می‌کند.» قنبری درباره قیمت میوه‌های خارجی نظیر موز، انبه و... اظهار کرد؛ «نمی‌توانیم نرخ میوه‌های خارجی را در دست بگیریم. اگر این میوه‌ها وارد میدان شوند حریم نرخ برایشان مشخص می‌شود اما افغانی‌ها خودسرانه فروش را در دست گرفتند.» رییس میدان‌دارن میوه و تره‌بار درباره افزایش قیمت خیارسبز نیز گفت: «کشت کم شده است. هرچند خیار در گلخانه‌ها کاشت می‌شود اما شهرهای اطراف از سیرجان جنس می‌برند. ما به درصد خودمان قانعیم. جنس را با هر قیمتی بدهند همان 5-6 درصد را می‌گیریم». 

- دلار عامل گرانی میوه نیست

به گفته‌ی یکی از کارکنان اداره صنعت، معدن و تجارت که نخواست نامش برده شود، هر واحد صنفی خودش نرخ می‌زند چون مصوبه‌ی وزارتخانه است تا بازار حالت رقابتی داشته باشد. اما با توجه به گرانی این روال تغییر کرده و این بخشنامه به تازگی لغو شده است. وی گفت: «ما نرخ مرکز استان را نرخ مبنا قرار می‌دادیم. با توجه به وضعیت هر شهرستان و کرایه بار قیمت نسبت به مرکز استان تغییر جزیی داشت». وی در پاسخ به اینکه وقتی نرخ‌گذاری دست واحدهای صنفی است پس بازرسی نیازی نیست، گفت: «بازرسی برای شکایات مردمی است. بازر‌س‌های ما نمی‌توانند کل بازار را پوشش دهند اما به شکایات مردمی رسیدگی می‌کنیم». وی درباره تناقض قیمت میوه‌ها و یکسان نبودن نرخ‌ها گفت: «میوه‌فروشی جزو صنوف توزیعی است. وقتی نرخ‌گذاری به عهده واحد صنفی باشد، نرخ یکسان نیست. مغازه‌داران براساس فاکتور خریدشان از میدان تره‌بار، سود 20 تا 30 درصدی دریافت می‌کنند. برخی میوه‌ها سریع خراب می‌شوند و برخی میوه‌ها ماندگاری بیش‌تری دارند و درصد سود فرق می‌کند در نتیجه قیمت‌ها تغییر می‌کند.» این مقام مسئول تاثیر دلار را  فقط مختص میوه‌های خارجی مثل انبه، موز، نارگیل و آناناس دانست و اذعان کرد گرانی دلار بر میوه‌های داخلی تاثیری ندارد و این تصور مردم که فکر می‌کنند به دلیل گرانی دلار، میوه‌ گران شده، نادرست است. او کمبود میوه‌ و کشت نکردن کشاورزان را عامل گرانی بازار میوه دانست و در مورد گرانی برخی اقلام میوه اظهار کرد: «میوه‌ای که اول فصل می‌آید و نوبر است و میوه‌ای که در آخر فصل و زمان اتمام آن می‌آید در بالاترین نرخ است.» به گفته‌ی وی مردم با نبود نرخ‌نامه و رقابتی شدن بازار میوه ضرر کردند. بازار میوه در شهرهای کوچک در انحصار تعداد محدودی میدان‌دار است و رقابت بین این تعداد محدود است. این مسئول معتقد است نبود رییس اداره صنعت و معدن سیرجان تاثیری بر بازار گرانی میوه نداشته زیرا قانون عدم وجود نرخ‌نامه و رقابتی شدن صنوف دست همه را بسته است؛ «یک سال است که قانون نرخ‌گذاری نداریم. اتیکت روی میوه‌ها نداریم. قبلا با وجود نرخ‌نامه مشتری می‌فهمید مغازه‌دار گران می‌فروشد یا نه. این روزها شکایات مردمی به خاطر گرانی میوه‌ها زیاد است».

- اداره‌ای که رییس ندارد

اگرچه اداره صنعت و معدن سیرجان چندماهی است رییس ندارد و محمد‌رضا خواجویی رییس سابق اداره صنعت، معدن و تجارت سیرجان به عنوان معاون بازرگانی استان انتخاب شده است و در کرمان به سر می‌برد،  بسیاری از مغازه‌داران نبود وی را باعث افزایش قیمت کالاها و نبود نظارت می‌دانند. موضوعی که مورد انتقاد فرماندار سیرجان هم هست و او از معرفی رییس اداره صنعت، معدن و تجارت به زودی خبر می‌دهد. با این حال محمدرضا خواجویی می‌گوید با حفظ سمت، ریاست اداره صنعت و معدن سیرجان را عهده‌دار است. او از نرخ‌گذاری کلیه کالا‌ها به زودی خبر داد: «طبق تاکید دولت و وزارت صنعت و معدن، رویه‌ای اداره صنعت و معدن شهرستان نرخ‌گذاری، تشدید بازرسی و نظارت است. براساس بخشنامه جدید به زودی نرخ‌گذاری صورت می‌گیرد. فروشنده موظف است برچسب قیمت روی کالا و میوه‌اش باشد و اگر مردم مورد خلافی مشاهده کردند با تلفن 124 تماس بگیرند. براساس شکایت مردم و انجام بازرسی‌ها با هرگونه افزایش غیرمعقول قیمت‌ها برخورد می‌کنیم.» خواجویی دلیل گرانی میوه‌ها را عرضه و تقاضا عنوان کرد: «گاهی عرضه کم می‌شود و قیمت بالا می‌رود. میوه‌ای که سردرختی است و اول فصل می‌آید چون عرضه کم است قیمت بالایی دارد.» رییس اداره صنعت، معدن و تجارت در پاسخ اینکه  با نبود نرخ‌نامه بازرسی نقش پررنگی ندارد، گفت: «نرخ‌گذاری باشد یا نباشد، نافی نظارت نیست. بازرسان نرخ عرف را می‌گیرند. با کسی که نرخ غیرمعقول دارد، برخورد می‌شود. قول می‌دهم نرخ‌گذاری در حد اعلا و نظارت‌ها بیش‌تر شود».